Bloedgroepen en compatibiliteit voor donaties

Bloedtransfusies kunnen levens redden, vooral bij patiënten met shock. U kunt echter niet zomaar intraveneuze lijnen tussen twee mensen willekeurig aansluiten. Het bloed van patiënten is er in meerdere bloedgroepen en verschillende soorten kunnen minder compatibel zijn dan Apple en Android.

De meest elementaire bloedtypering is om bloed te categoriseren op basis van de genetische samenstelling en een eiwitantigeen dat aan de buitenkant van de rode bloedcellen aanwezig zal zijn. Dit staat in de medische wereld bekend als het ABO-systeem en gebruikt markers voor twee antigenen.

A, B, AB en O

Meerdere zakken gedoneerd AB+ bloed — Steve Dunwell/Getty Images

Er zijn vier basisbloedgroepen in het ABO-typeringssysteem:

Type A-bloed heeft de Groep A-antigenen en maakt antilichamen aan om Groep B-bloed te bestrijden.
Type B-bloed heeft de Groep B-antigenen en maakt antilichamen aan om Groep A-bloed te bestrijden.
Type AB-bloed heeft zowel Groep A- als B-antigenen, maar maakt voor geen van beide antistoffen.
Type O-bloed heeft geen van beide typen antigeen.

Het doneren of ontvangen van bloed wordt bemoeilijkt door het feit dat er vier soorten bloed zijn. Type O-bloed, omdat het voor geen van beide typen antilichamen of antigenen heeft, kan worden gedoneerd aan ontvangers met alle vier de soorten bloed. Type AB, aan de andere kant, kan, omdat het zowel A- als B-antigenen heeft en ook geen antilichamen voor beide antigeen aanmaakt, bloed ontvangen van alle vier de typen, maar kan alleen doneren aan andere AB-ontvangers.

Maar wacht! Er is meer!

Er is nog een antigeen aanwezig op rode bloedcellen dat van invloed kan zijn op hoe goed het bloed van een ontvanger is voor het bloed van de donor. Het wordt de Rhesus-factor genoemd (ook bekend als de Rh-factor).

Rh-factor

Naast het ABO-typeringssysteem zijn er nog andere eiwitten in het bloed die de compatibiliteit tussen een donor en een ontvanger kunnen beïnvloeden. De meest bekende is de rhesusfactor (Rh-factor).

Vernoemd naar de resusapen waar het voor het eerst werd ontdekt (en de eerste test werd ontwikkeld), verwijst Rh-factor naar een eiwitantigeen dat op de rode bloedcellen kan leven. Degenen die het eiwit hebben, staan bekend als Rh-positief en degenen die het eiwit niet hebben, staan bekend als Rh-negatief.

Rh-antilichamen

Antilichamen zullen worden aangemaakt om het eiwit te bestrijden bij ontvangers die de eiwitten niet van nature in hun bloed hebben. Een patiënt met Rh-bloed kan dus geen transfusie krijgen van een donor met Rh+-bloed omdat het lichaam van de ontvanger het Rh+-bloed bij contact zal aanvallen.

Doneren en ontvangen

Eerder hebben we besproken hoe een patiënt met type O-bloed via transfusie A-, B- of AB-types kan krijgen. Rekening houdend met de Rh-factor betekent dat O-negatief bloed theoretisch kan worden getransfundeerd aan elk type patiënt. Type O-bloed staat bekend als de universele donor.

AB+ bloed daarentegen is bloed met alle eiwitten er al in. AB+-patiënten staan bekend als universele ontvangers omdat hun lichaam alle soorten bloed accepteert.

Wat Type en Cross Match betekent?

Doktoren op tv zeggen het de hele tijd: “Verpleegster, ik wil dat je typt en de patiënt kruist.”

Je weet waarschijnlijk dat het iets met bloed te maken heeft, maar wat betekent het eigenlijk? Ten eerste moet je weten dat “type & cross” een afkorting is voor type en cross match. Het verwijst naar tests die bloed doorgaans doorloopt vóór een transfusie.

Typen

Zoals we hebben besproken, zijn bloedgroepen gebaseerd op verschillende soorten eiwitten en antilichamen die in het bloed van elk individu aanwezig kunnen zijn. In de terminologie verwijst type eenvoudig naar het testproces om de bloedgroep van een patiënt te bepalen.

Cross-matching

Alleen omdat de tests allemaal overeenkomen en de patiënten compatibele bloedgroepen lijken te hebben, betekent niet dat een transfusie altijd zal werken. Crossmatching is een test waarbij een beetje bloed van de patiënt wordt ingebracht in een beetje bloed van de donor om te zien hoe ze met elkaar overweg kunnen.

In het ideale geval zullen de bloedmonsters het als oude vrienden aangaan. Als ze goed mengen en genoegen nemen met een kaartspel en een biertje, is alles goed. Aan de andere kant, als ze stoten gaan uitdelen, is het tijd om terug te gaan naar de tekentafel (of in ieder geval naar de bloedbank). Als onverenigbaar bloed van de ene persoon op de andere wordt getransfundeerd, kunnen de reacties variëren van anafylactische shock tot bloedingsstoornissen.

Om het bloedige water nog wat meer te vertroebelen, een positieve test is niet goed, maar een negatieve test wel. Op typisch medische wijze verwijst de terminologie van een positieve of negatieve test niet naar de gewenste uitkomst, maar naar de aan- of afwezigheid van een reactie. Dus een positieve test betekent dat het bloed inderdaad een reactie heeft gehad. Meestal is die reactie dat het bloed van de ontvanger het bloed van de donor aanvalt en doodt.

Een woedende strijd in de bloedbaan leidt aanzienlijk af van het vermogen van het bloed om zijn werk daadwerkelijk uit te voeren.

Een negatieve test betekent echter dat de twee bloedmonsters echt dol op elkaar zijn en zullen samenwerken als oude partners.