Aandoeningen die kortademigheid met hartkloppingen veroorzaken

Kortademigheid is het subjectieve gevoel dat ademhalen meer inspanning kost dan normaal, of dat u niet genoeg lucht krijgt. Hartkloppingen zijn het gevoel dat het hart te snel klopt, bonkt, fladdert of slagen overslaat. Wanneer deze twee symptomen samen voorkomen, duiden ze meestal op een probleem met het hart, de longen of de verbinding tussen deze twee systemen.

Ziekten en aandoeningen die kortademigheid met hartkloppingen veroorzaken

1. Hartritmestoornissen

Een hartritmestoornis is een abnormaal hartritme: het hart klopt te snel, te langzaam of onregelmatig. Hartritmestoornissen zijn een van de meest voorkomende oorzaken van hartkloppingen en veroorzaken vaak kortademigheid, omdat een inefficiënte hartslag minder bloed per minuut pompt, waardoor de zuurstoftoevoer naar uw lichaam en longen afneemt.

De meest voorkomende aritmie is atriumfibrilleren, waaraan wereldwijd ongeveer 60 miljoen mensen lijden. Tijdens atriumfibrilleren sturen de bovenste kamers van het hart (de boezems) chaotische elektrische signalen uit in plaats van in een gecoördineerd ritme samen te trekken. Het resultaat is een onregelmatige, vaak snelle hartslag – doorgaans tussen de 100 en 175 slagen per minuut – die veel mensen omschrijven als een trillend of fladderend gevoel in de borst.

Andere veelvoorkomende hartritmestoornissen die zowel kortademigheid als hartkloppingen veroorzaken zijn onder meer:

• Supraventriculaire tachycardie – een plotseling optredende snelle hartslag, meestal 150 tot 220 slagen per minuut, die boven de hartkamers ontstaat. Deze aandoening komt voor bij ongeveer 2,25 op de 1.000 mensen in de algemene bevolking.
• Ventriculaire tachycardie – een snel ritme dat zijn oorsprong vindt in de onderste kamers, wat gevaarlijker is omdat het het hartminuutvolume aanzienlijk kan verminderen.
• Premature ventriculaire contracties – vroege extra slagen vanuit de ventrikels, die de meeste mensen ervaren als een ‘overgeslagen’ slag gevolgd door een krachtige klap.

Aritmieën kunnen vele oorzaken hebben: coronaire hartziekte, hartklepproblemen, hoge bloeddruk, schildklieraandoeningen, verstoorde elektrolytenbalans (met name een laag kalium- of magnesiumgehalte), overmatige inname van cafeïne of alcohol, bepaalde medicijnen en structurele veranderingen in het hartweefsel na een hartaanval.

2. Hartfalen

Hartfalen betekent dat de hartspier te zwak of te stijf is geworden om bloed efficiënt rond te pompen. Wanneer het hart er niet in slaagt het bloed voldoende voort te stuwen, hoopt vocht zich op in de longen – een aandoening die pulmonale congestie wordt genoemd en die ademhalen bemoeilijkt. Tegelijkertijd veroorzaakt het verzwakte hart vaak compensatoire aritmieën, wat hartkloppingen tot gevolg heeft.

Het levenslange risico op het ontwikkelen van hartfalen is ongeveer 20% voor volwassenen ouder dan 40 jaar.

Hartfalen ontstaat door aandoeningen die de hartspier in de loop van de tijd beschadigen of overbelasten. De belangrijkste oorzaken zijn onder meer:

• Coronaire hartziekte – verantwoordelijk voor ongeveer 50 tot 75% van de gevallen van hartfalen in ontwikkelde landen. Verstoppingen in de kransslagaders zorgen ervoor dat de hartspier te weinig bloed krijgt, wat leidt tot een hartaanval of chronische ischemie die de hartspier verzwakt.
• Hoge bloeddruk (hypertensie). Hoge bloeddruk dwingt het hart om jarenlang tegen een grotere weerstand in te pompen, waardoor de hartspier verdikt en verzwakt. Hypertensie draagt bij aan ongeveer 75% van de gevallen van hartfalen, vaak in combinatie met andere factoren.
• Gedilateerde cardiomyopathie – de hartspier rekt uit en wordt dunner, waardoor de pompkracht afneemt. Virale infecties, alcoholmisbruik, bepaalde chemotherapie-medicijnen en genetische mutaties veroorzaken gedilateerde cardiomyopathie.
• Hartklepaandoening – beschadigde of slecht functionerende hartkleppen dwingen het hart harder te werken, wat uiteindelijk leidt tot hartfalen.

3. Longembolie

Een longembolie treedt op wanneer een bloedstolsel – meestal afkomstig uit de diepe aderen van de benen – naar de longen reist en een longslagader blokkeert. De blokkade verhindert dat bloed een deel van de long bereikt, waardoor de zuurstoftoevoer afneemt en de rechterkant van het hart harder moet werken. De combinatie van zuurstoftekort en hartbelasting veroorzaakt zowel plotselinge, ernstige kortademigheid als een snelle of onregelmatige hartslag.

Longembolie is een medisch noodgeval. Het is de derde meest voorkomende oorzaak van cardiovasculaire sterfte, na een hartaanval en een beroerte.

Risicofactoren die de vorming van bloedstolsels veroorzaken zijn onder meer:

• Langdurige immobiliteit – lange vluchten, bedrust na een operatie of ziekenhuisopname vertragen de bloedstroom in de aderen van de benen.
• Recente operaties – met name orthopedische ingrepen zoals heup- of knievervanging, die een bijzonder hoog risico met zich meebrengen.
• Kanker – kwaadaardige tumoren geven stoffen af die de bloedstolling bevorderen.
• Zwangerschap en de postpartumperiode – zwangerschap verhoogt de stollingsfactoren en vermindert de veneuze terugstroom vanuit de benen.
• Orale anticonceptie en hormoonvervangende therapie – oestrogeen verhoogt het risico op de vorming van bloedstolsels.
• Erfelijke stollingsstoornissen – aandoeningen zoals de Factor V Leiden-mutatie of het antifosfolipidensyndroom komen voor bij ongeveer 5 tot 8% van de bevolking en verhogen het risico op stolling aanzienlijk.

4. Bloedarmoede

Bloedarmoede is een tekort aan gezonde rode bloedcellen of hemoglobine – het eiwit dat zuurstof door de bloedbaan transporteert. Wanneer uw bloed minder zuurstof per volume-eenheid vervoert, compenseert uw hart dit door sneller en harder te kloppen om dezelfde hoeveelheid zuurstof naar uw weefsels te brengen. Deze verhoging van de hartslag veroorzaakt hartkloppingen, terwijl het onderliggende zuurstoftekort kortademigheid veroorzaakt, met name bij inspanning.

Bloedarmoede komt zeer vaak voor. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat wereldwijd 1,62 miljard mensen aan bloedarmoede lijden – ongeveer 24,8% van de wereldbevolking. IJzertekort is de belangrijkste oorzaak en is verantwoordelijk voor ongeveer 50% van alle gevallen van bloedarmoede wereldwijd. Andere belangrijke oorzaken zijn:

• Vitamine B12-tekort en foliumzuurtekort – zonder deze voedingsstoffen kan het beenmerg geen rode bloedcellen produceren. Vitamine B12-tekort komt voor bij ongeveer 6% van de volwassenen onder de 60 en bij bijna 20% van de volwassenen boven de 60.
• Chronische nierziekte – de nieren produceren een hormoon genaamd erytropoëtine dat de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert. Nieren die niet goed functioneren, produceren minder erytropoëtine, wat leidt tot bloedarmoede. Ongeveer 37% van de mensen met een chronische nierziekte heeft bloedarmoede.
• Chronische ziekten – ontstekingsaandoeningen zoals reumatoïde artritis, inflammatoire darmziekten en kanker remmen de aanmaak van rode bloedcellen.
• Hemolytische anemieën – aandoeningen zoals sikkelcelziekte of auto-immuun hemolytische anemie vernietigen rode bloedcellen sneller dan het beenmerg ze kan vervangen.

Van de oorzaken van kortademigheid met hartkloppingen is bloedarmoede een veelvoorkomende oorzaak – met name bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd (waar de prevalentie wereldwijd ongeveer 29% bedraagt), oudere patiënten en mensen met chronische aandoeningen.

5. Hyperthyreoïdie

Hyperthyreoïdie treedt op wanneer de schildklier te veel schildklierhormoon produceert, waardoor bijna elk metabolisch proces in het lichaam wordt versneld. Een teveel aan schildklierhormoon verhoogt de hartslag, verhoogt het hartminuutvolume en verhoogt de algehele zuurstofbehoefte van het lichaam. Het resultaat is een aanhoudende tachycardie in rust (vaak meer dan 100 slagen per minuut), hartkloppingen en kortademigheid, met name tijdens lichamelijke activiteit.

Hyperthyreoïdie komt voor bij ongeveer 1,3% van de bevolking van ons land. Van de mensen bij wie hyperthyreoïdie is vastgesteld, meldt tot 70% hartkloppingen als symptoom.

De belangrijkste oorzaken van hyperthyreoïdie zijn onder meer:

• De ziekte van Graves – een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem antistoffen produceert die de schildklier continu stimuleren. De ziekte van Graves is verantwoordelijk voor ongeveer 70 tot 80% van alle gevallen van hyperthyreoïdie en komt veel vaker voor bij vrouwen, die de aandoening 7 tot 10 keer vaker ontwikkelen dan mannen.
• Toxische multinodulaire struma – meerdere schildklierknobbeltjes die onafhankelijk van elkaar hormoon produceren, waarbij de normale regulerende signalen van de hypofyse worden omzeild. Deze oorzaak komt vaker voor naarmate men ouder wordt.
• Thyroïditis – een ontsteking van de schildklier (als gevolg van een virale infectie, veranderingen na de bevalling of bepaalde medicijnen) zorgt ervoor dat opgeslagen schildklierhormoon tijdelijk in de bloedbaan terechtkomt.
• Jodiumoverschot – het consumeren van zeer grote hoeveelheden jodium (uit voedingssupplementen, bepaalde contrastmiddelen die bij beeldvorming worden gebruikt, of amiodaron-medicatie) kan overactiviteit van de schildklier veroorzaken, met name bij mensen met reeds bestaande schildklierknobbeltjes.

6. Paniekstoornis en angst

Een paniekstoornis houdt in dat men terugkerende, onverwachte episodes van intense angst ervaart, vergezeld van lichamelijke symptomen die sterk lijken op ernstige medische aandoeningen. Tijdens een paniekaanval activeert het lichaam de vecht-of-vluchtreactie, waardoor de bloedbaan wordt overspoeld met adrenaline. Adrenaline versnelt de hartslag, veroorzaakt hyperventilatie (snelle ademhaling die niet overeenkomt met de werkelijke zuurstofbehoefte van het lichaam) en veroorzaakt een beklemmend gevoel op de borst – waardoor tegelijkertijd hartkloppingen en kortademigheid ontstaan.

Paniekstoornis komt voor bij ongeveer 2,5% van de bevolking van ons land.

De oorzaken van een paniekstoornis zijn:

• Genetische aanleg – het hebben van een eerstegraads familielid met een paniekstoornis verhoogt je eigen risico met ongeveer drie tot vijf keer.
• Neurobiologische factoren – ontregeling van de amygdala (het centrum in de hersenen dat angst verwerkt) en onevenwichtigheden in neurotransmitters zoals serotonine, noradrenaline en gamma-aminoboterzuur dragen bij aan de vatbaarheid voor paniek.
• Stressfactoren en trauma’s in het leven – ingrijpende gebeurtenissen, rouw en trauma’s uit de kindertijd verhogen het risico op het ontwikkelen van een paniekstoornis aanzienlijk.
• Medische triggers – cafeïne, stimulerende medicijnen, hypoglykemie en schildklieraandoeningen kunnen allemaal paniekaanvallen uitlokken of verergeren.

7. Hartklepaandoeningen

Hartkleppen regelen de richting van de bloedstroom door de vier kamers van het hart. Wanneer een klep vernauwd is (stenose) of lekt (regurgitatie), moet het hart harder werken om het hartminuutvolume op peil te houden. Deze extra belasting rekt de hartkamers uit en vergroot ze, bevordert hartritmestoornissen en verhoogt de druk in de longcirculatie – wat leidt tot zowel hartkloppingen als kortademigheid.

De meest voorkomende hartklepaandoeningen die deze twee symptomen veroorzaken zijn:

• Mitralisklepprolaps – de klepbladen van de mitralisklep puilen bij elke hartslag terug in het linkeratrium. Mitralisklepprolaps is de meest voorkomende hartklepaandoening en komt voor bij ongeveer 2 tot 3% van de algemene bevolking. De meeste gevallen zijn goedaardig, maar een klein deel veroorzaakt aanzienlijke regurgitatie en aritmieën.
• Mitralisklepinsufficiëntie – bloed lekt terug door de mitralisklep, waardoor de voorwaartse bloedstroom wordt verminderd. Aanzienlijke mitralisklepinsufficiëntie komt voor bij ongeveer 1,7% van de algemene bevolking.
• Aortastenose – de aortaklep vernauwt zich, waardoor de bloedstroom uit het hart wordt belemmerd. Deze aandoening komt steeds vaker voor naarmate men ouder wordt en treedt op bij 2 tot 5% van de volwassenen boven de 65 jaar.

Hartklepaandoeningen ontstaan door reumatische koorts (met name in ontwikkelingslanden, waar infecties met groep A-streptokokken onbehandeld blijven), leeftijdsgebonden calciumafzetting op de klepbladen, aangeboren afwijkingen, infectieuze endocarditis (bacteriële infectie van de klep) of bindweefselaandoeningen zoals het Marfan-syndroom.

Hartklepaandoeningen zijn een vrij veel voorkomende oorzaak van kortademigheid met hartkloppingen, vooral bij oudere volwassenen en bij bevolkingsgroepen met hoge percentages reumatische koorts. Wereldwijd komt reumatische hartziekte naar schatting bij 55 miljoen mensen voor.