Overzicht
Baarmoederkanker omvat twee soorten kanker: endometriumkanker (komt vaker voor) en baarmoedersarcoom (zeldzaam). Symptomen van baarmoederkanker zijn onder meer bloedingen tussen de menstruaties door of na de menopauze. De behandeling bestaat vaak uit een hysterectomie, waarbij de baarmoeder wordt verwijderd.
Wat is baarmoederkanker?
Baarmoederkanker is een algemene term voor kanker in de baarmoeder, waaronder endometriumkanker en baarmoedersarcoom.
- Baarmoederslijmvlieskanker ontstaat in het endometrium – het binnenste slijmvlies van de baarmoeder. Het is een van de meest voorkomende gynaecologische kankers (kankers die het voortplantingsstelsel aantasten).
- Baarmoedersarcoom ontstaat in het myometrium – de spierwand van de baarmoeder. Baarmoedersarcomen komen zeer zelden voor.
Zijn endometriumkanker en baarmoederkanker hetzelfde?
De term ‘baarmoederkanker’ verwijst zowel naar endometriumkanker als naar baarmoedersarcoom. Maar vaak worden de twee termen ‘endometriumkanker’ en ‘baarmoederkanker’ als synoniemen beschouwd. Dat komt doordat endometriumkanker ongeveer 95% van alle gevallen van baarmoederkanker uitmaakt. De diagnose baarmoedersarcoom wordt zelden gesteld.
Wat is de functie van de baarmoeder?
De baarmoeder maakt deel uit van het voortplantingsstelsel van de vrouw. Hier ontwikkelt zich de foetus tijdens de zwangerschap.
Het bovenste deel van de baarmoeder wordt het baarmoederlichaam of corpus genoemd. Aan het uiteinde van de baarmoeder bevindt zich de baarmoederhals, die de baarmoeder met de vagina verbindt. Baarmoederkanker verwijst naar kanker in het baarmoederlichaam. Kanker in de baarmoederhals — baarmoederhalskanker — is een ander type kanker.
Wat is de functie van het endometrium?
Het endometrium is de binnenste laag van de baarmoeder. Deze laag verandert tijdens je menstruatiecyclus.
Hormonen genaamd oestrogeen en progesteron zorgen ervoor dat het endometrium dikker wordt in geval van zwangerschap. Als er geen zwangerschap optreedt, produceert je lichaam minder progesteron, waardoor het endometrium wordt afgestoten. Dat is het moment waarop de menstruatie plaatsvindt.
Hoe vaak komt baarmoederkanker voor?
In ons land is endometriumkanker de meest voorkomende vorm van kanker in het voortplantingsstelsel van vrouwen. Endometriumkanker ontwikkelt zich voornamelijk na de menopauze. Ongeveer 3% van de vrouwen krijgt op enig moment in hun leven de diagnose baarmoederkanker.
Symptomen van baarmoederkanker
De symptomen van baarmoederkanker kunnen lijken op die van veel andere aandoeningen. Dit geldt met name voor andere aandoeningen die in de voortplantingsorganen voorkomen. Als u ongewone pijn of onregelmatige vaginale bloedingen opmerkt, neem dan contact op met uw arts. Een nauwkeurige diagnose is belangrijk, zodat u de juiste behandeling kunt krijgen.
Symptomen van endometriumkanker of baarmoedersarcoom zijn onder meer:
- Vaginale bloedingen tussen menstruaties door vóór de menopauze.
- Vaginale bloedingen of spotting na de menopauze, zelfs in geringe mate.
- Pijn in de onderbuik of krampen in het bekken, net onder je buik.
- Dunne, witte of heldere vaginale afscheiding als u postmenopauzaal bent.
- Langdurige, hevige of frequente vaginale bloedingen als u ouder bent dan 40 jaar.
Oorzaak van baarmoederkanker
Onderzoekers weten niet precies wat de oorzaak van baarmoederkanker is. Er vindt een proces plaats dat veranderingen in de cellen van de baarmoeder veroorzaakt. De gemuteerde cellen groeien en vermenigvuldigen zich ongecontroleerd, waardoor een gezwel kan ontstaan dat een tumor wordt genoemd.
Bepaalde factoren verhogen de kans dat u baarmoederkanker krijgt. Als u een verhoogd risico loopt, overleg dan met uw arts over maatregelen die u kunt nemen om uw gezondheid te beschermen.
Factoren die het risico op baarmoederkanker verhogen
Er zijn verschillende risicofactoren voor endometriumkanker. Veel van deze factoren houden verband met de balans tussen oestrogeen en progesteron. Tot deze risicofactoren behoren obesitas, een aandoening die polyendocrien metabool ovariumsyndroom (PMOS) wordt genoemd, of het gebruik van ongebalanceerd oestrogeen (het innemen van oestrogeen zonder tegelijkertijd progesteron in te nemen). De genetische aandoening het Lynch-syndroom is een andere risicofactor die geen verband houdt met hormonen.
Risicofactoren zijn onder meer:
Leeftijd, levensstijl en familiegeschiedenis
- Leeftijd: Naarmate u ouder wordt, neemt de kans op het ontwikkelen van baarmoederkanker toe. De meeste gevallen van baarmoederkanker doen zich voor na de leeftijd van 50 jaar.
- Een dieet met veel dierlijk vet: Een vetrijk dieet kan het risico op verschillende soorten kanker verhogen, waaronder baarmoederkanker. Vette voedingsmiddelen bevatten bovendien veel calorieën, wat kan leiden tot overgewicht.
- Familiegeschiedenis: Sommige mensen erven genetische aandoeningen die het risico op kanker verhogen. Mensen met het Lynch-syndroom, of erfelijke non-polyposis colorectale kanker (HNPCC), lopen een hoog risico op endometriumkanker, naast andere soorten kanker.
Andere aandoeningen
- Diabetes: Deze aandoening hangt vaak samen met obesitas – een risicofactor voor kanker. Maar sommige onderzoeken wijzen ook op een directer verband tussen diabetes en baarmoederkanker.
- Obesitas (overgewicht): Sommige hormonen worden door vetweefsel omgezet in oestrogeen, waardoor het risico op baarmoederkanker toeneemt. Hoe meer vetweefsel, hoe groter het effect op de oestrogeenspiegels.
- Aandoeningen aan de eierstokken: Mensen met bepaalde tumoren aan de eierstokken hebben hoge oestrogeenspiegels en lage progesteronspiegels. Deze hormonale veranderingen kunnen het risico op baarmoederkanker verhogen.
Menstruatie- en voortplantingsgeschiedenis
- Vroege menstruatie: Als je menstruatie vóór je twaalfde begon, neemt je risico op baarmoederkanker toe. Dat komt doordat je baarmoeder gedurende meer jaren aan oestrogeen wordt blootgesteld.
- Late menopauze: Ook als de menopauze pas na je 50e optreedt, neemt het risico toe. Je baarmoeder wordt dan langer blootgesteld aan oestrogeen.
- Lange menstruatieperiode: Het aantal jaren dat je menstrueert, is mogelijk belangrijker dan de leeftijd waarop je menstruatie begon of eindigde.
- Niet zwanger zijn geweest: Vrouwen die nooit zwanger zijn geweest, lopen een hoger risico.
Eerdere behandelingen voor andere ziekten
- Eerdere bestraling van het bekken: Bestraling van het bekken ter behandeling van andere vormen van kanker kan het DNA van cellen beschadigen. Deze schade verhoogt het risico op het ontwikkelen van een tweede vorm van kanker.
- Oestrogeensubstitutietherapie (OST): Sommige mensen krijgen oestrogeentherapie om menopauzeklachten te verlichten. Als u oestrogeensubstitutietherapie krijgt zonder progesteron in te nemen, loopt u een hoger risico op baarmoederkanker.
- Gebruik van tamoxifen: Mensen kunnen dit medicijn krijgen voor de behandeling van borstkanker. Het werkt in de baarmoeder als oestrogeen en verhoogt het risico op baarmoederkanker.
Complicaties van endometriumkanker
De gevaarlijkste complicatie van endometriumkanker is overlijden. Wanneer uw arts endometriumkanker echter in een vroeg stadium vaststelt, is de prognose doorgaans zeer goed.
Andere complicaties van endometriumkanker zijn onder meer:
- Bloedarmoede.
- De uitzaaiing van de kanker naar andere delen van het lichaam (metastasen).
- Uw lichaam reageert niet goed op de behandeling.
De diagnose van baarmoederkanker
Neem contact op met uw arts als u mogelijke symptomen van baarmoederkanker opmerkt. Uw arts zal:
- Vragen stellen over je symptomen, risicofactoren en familiegeschiedenis.
- Een lichamelijk onderzoek uitvoeren.
- Een bekkenonderzoek uitvoeren.
Welke onderzoeken zijn nodig om baarmoederkanker vast te stellen?
Uw arts zal één of meer onderzoeken uitvoeren om de diagnose baarmoederkanker te bevestigen:
Bloedonderzoeken:
- Bij de CA-125-test wordt het eiwit CA-125 gemeten. Een bepaalde hoeveelheid CA-125 kan wijzen op kanker in uw lichaam.
Beeldvormende onderzoeken:
- Bij een CT-scan wordt een reeks gedetailleerde beelden van de binnenkant van uw lichaam gemaakt.
- Bij een MRI-scan worden radiogolven en een krachtige magneet gebruikt om beelden te maken.
- Bij een transvaginale echografie wordt een speciale sonde (een glad, afgerond apparaatje) in uw vagina ingebracht om beelden van uw baarmoeder te maken.
Andere onderzoeken:
- Bij een endometriumbiopsie wordt een dunne, flexibele slang via uw baarmoederhals (de opening van uw baarmoeder) in uw baarmoeder ingebracht. Uw arts zal een kleine hoeveelheid endometrium afnemen.
- Bij een hysteroscopie wordt een hysteroscoop (een lange, dunne buis) via uw vagina en baarmoederhals ingebracht om uw baarmoeder te bereiken. Dit smalle instrument met een lampje en een camera levert gedetailleerde beelden van uw baarmoeder op.
- Dilatatie en curettage (D&C) is een complexere ingreep om baarmoederweefsel te verzamelen en wordt uitgevoerd in de operatiekamer.
Als u een D&C of biopsie heeft ondergaan om weefselmonsters te verzamelen, stuurt uw arts het monster vervolgens naar een laboratorium. Daar onderzoekt een patholoog het weefsel om vast te stellen of er sprake is van kanker.
Kan een uitstrijkje baarmoederkanker diagnosticeren?
Nee, de uitstrijkje (Pap-test) dient niet voor het opsporen of diagnosticeren van baarmoederkanker. Deze test controleert of er sprake is van baarmoederhalskanker.
Wat blijkt er nog meer uit de diagnose endometriumkanker?
Als uw arts endometriumkanker vaststelt, moet hij of zij ook het type bepalen. Als het type kanker bekend is, kan uw zorgteam de beste behandeling bepalen:
- Baarmoederkanker van type 1 is minder agressief. Deze vorm verspreidt zich doorgaans niet snel naar andere weefsels.
- Baarmoederkanker van type 2 is agressiever. Deze vorm verspreidt zich vaker buiten de baarmoeder en vereist een intensievere behandeling.
Uw arts zal ook het stadium van de kanker vaststellen. Baarmoederkanker wordt ingedeeld in stadia I tot en met IV.
- Kanker in stadium I is niet buiten de baarmoeder uitgezaaid.
- Kanker in stadium II is uitgezaaid naar de baarmoederhals.
- Kanker in stadium III is uitgezaaid naar de vagina, de eierstokken en/of de lymfeklieren.
- Kanker in stadium IV is uitgezaaid naar de blaas of andere organen die ver van de baarmoeder verwijderd zijn.
In sommige gevallen kan uw arts pas vaststellen in welk stadium de kanker zich bevindt nadat u een operatie heeft ondergaan om de tumor te verwijderen.
Behandeling van baarmoederkanker
De meeste vrouwen met endometriumkanker moeten geopereerd worden. Uw specifieke behandelplan hangt af van het type kanker en uw algehele gezondheid. Andere behandelmethoden die mogelijk voor u in aanmerking komen, zijn onder meer:
- Chemotherapie, waarbij krachtige medicijnen worden gebruikt om kankercellen te vernietigen.
- Stralingstherapie, waarbij gerichte stralingsbundels worden ingezet om kankercellen te vernietigen.
- Hormoontherapie, waarbij hormonen worden toegediend of geblokkeerd om kanker te behandelen.
- Immuuntherapie, die uw immuunsysteem helpt bij het bestrijden van kanker.
- Gerichte therapie, waarbij medicijnen worden gebruikt om specifieke kankercellen aan te pakken en te voorkomen dat ze zich vermenigvuldigen.
Onderzoekers blijven zoeken naar nieuwe manieren om endometriumkanker te behandelen.
Welke operatie heb ik nodig voor de behandeling van baarmoederkanker?
Een operatie is meestal de primaire behandeling voor endometriumkanker. U zult hoogstwaarschijnlijk een hysterectomie ondergaan, waarbij de chirurg uw baarmoeder en baarmoederhals wegsnijdt. Er zijn vier soorten hysterectomieën:
- Totale abdominale hysterectomie: De chirurg maakt een incisie in je buik om toegang te krijgen tot je baarmoeder en deze weg te snijden.
- Vaginale hysterectomie: De chirurg verwijdert je baarmoeder via je vagina.
- Radicale hysterectomie: Als de kanker is uitgezaaid naar uw baarmoederhals, kan een radicale hysterectomie nodig zijn. De chirurg verwijdert uw baarmoeder en het weefsel rondom uw baarmoeder. Ook verwijdert de chirurg het bovenste deel van uw vagina, naast uw baarmoederhals.
- Minimaal invasieve hysterectomie: De chirurg maakt meerdere kleine incisies om uw baarmoeder te verwijderen. Deze ingreep kan laparoscopisch of met behulp van een robot worden uitgevoerd.
Tijdens een hysterectomie voeren chirurgen vaak ook twee andere ingrepen uit:
- Bilaterale salpingo-ovariëctomie (BSO) om je eierstokken en eileiders te verwijderen. Bij de meeste mensen is deze extra stap nodig om ervoor te zorgen dat alle kanker wordt verwijderd.
- Lymfeklierdissectie (lymfadenectomie) om lymfeklieren te verwijderen en te controleren of de kanker is uitgezaaid.
Multiviscerale resectie is een andere chirurgische optie die uw chirurg mogelijk met u zal bespreken. Dit is een complexe operatie die wordt uitgevoerd wanneer de kanker is uitgezaaid naar nabijgelegen organen. In plaats van alleen de tumor te verwijderen, verwijderen chirurgen deze samen met de aangetaste omliggende organen of structuren om alle zichtbare ziekte te verwijderen.
Moeten mijn eierstokken worden verwijderd?
Bij veel vrouwen met baarmoederkanker moeten de eierstokken worden verwijderd. Maar het verwijderen van de eierstokken betekent dat u in de menopauze komt, als u daar nog niet in bent. Als u jonger bent dan 45 jaar en nog niet in de menopauze bent, overleg dan met uw zorgteam om te bekijken of u uw eierstokken kunt behouden.
Discussion about this post