Bijengif wordt al eeuwenlang in de traditionele geneeskunde gebruikt, met name in Azië en delen van Europa, voor de behandeling van aandoeningen zoals artritis en chronische pijn. De laatste jaren zijn wetenschappers gaan onderzoeken of stoffen in bijengif ook kunnen worden ingezet in de strijd tegen kanker.
Laboratoriumonderzoeken hebben intrigerende bevindingen opgeleverd. Het belangrijkste werkzame bestanddeel in bijengif – melittine – heeft onder experimentele omstandigheden aangetoond dat het vele soorten kankercellen kan doden. Ondanks deze veelbelovende ontdekkingen is bijengif echter geen goedgekeurde kankerbehandeling en is er momenteel geen hoogwaardig klinisch bewijs dat aantoont dat bijengif kanker bij mensen veilig en effectief kan behandelen.
Kan bijengif helpen bij de behandeling van kanker?
Het korte antwoord is nee, maar in de toekomst zou het wel eens ja kunnen zijn.
Huidig onderzoek wijst erop dat bijengif, met name melittine, in laboratoriumexperimenten en dierstudies een sterke antikankerwerking heeft. Onderzoekers hebben veelbelovende resultaten gemeld bij borstkanker, longkanker, prostaatkanker, leverkanker, melanoom, eierstokkanker, darmkanker, alvleesklierkanker, leukemie en diverse andere vormen van kanker.
Echter:
- Bijna al het bewijs is afkomstig uit celkweekexperimenten (in vitro) of dierstudies.
- Klinische proeven bij mensen zijn nog steeds zeer beperkt.
- Bijengif kan ernstige allergische reacties veroorzaken, waaronder levensbedreigende anafylaxie.
- Wetenschappers proberen nog steeds manieren te ontwikkelen om melittine specifiek naar tumoren te brengen zonder gezond weefsel te beschadigen.
Wat is bijengif?
Bijengif (ook wel apitoxine genoemd) is een complex mengsel van biologisch actieve stoffen dat door honingbijen wordt geproduceerd als afweermechanisme.
Wetenschappers hebben vele bestanddelen in bijengif geïdentificeerd, waaronder:
- Melittine (ongeveer 40–60% van het drooggewicht van bijengif)
- Fosfolipase A2
- Apamine
- Peptide dat de degranulatie van mestcellen stimuleert
- Hyaluronidase
- Histamine
- Dopamine
- Diverse enzymen en kleine peptiden.
Van deze verbindingen heeft melittine de meeste aandacht getrokken vanwege de krachtige antikankereffecten die in laboratoriumonderzoeken zijn waargenomen.
Hoe zou bijengif kanker kunnen bestrijden?
Wetenschappers denken dat melittine kanker via verschillende mechanismen aanpakt, in plaats van via één enkel proces.
1. Het vernietigen van de membranen van kankercellen
Melittine is een klein peptide dat bestaat uit 26 aminozuren.
Een van de meest opmerkelijke eigenschappen van melittine is het vermogen om in celmembranen door te dringen en poriën te vormen. Deze poriën verstoren de integriteit van het membraan, waardoor belangrijke moleculen naar buiten kunnen lekken, de ionenbalans wordt verstoord en kankercellen uiteindelijk afsterven.
Helaas kan melittine ook gezonde cellen beschadigen, waaronder rode bloedcellen, en het specifiek toedienen van melittine aan kankercellen vormt nog steeds een grote uitdaging bij de ontwikkeling van op melittine gebaseerde therapieën.
2. Het opwekken van apoptose (geprogrammeerde celdood)
Kankercellen ontwijken vaak apoptose, waardoor ze veel langer kunnen overleven dan normale cellen.
Veel studies hebben aangetoond dat melittine apoptose kan reactiveren door:
- caspasen te activeren,
- de mitochondriale functie te verstoren,
- pro-apoptotische eiwitten te verhogen,
- het verminderen van anti-apoptotische eiwitten zoals Bcl-2.
Deze veranderingen stimuleren kankercellen tot zelfvernietiging.
3. Het blokkeren van signalen die de groei van kanker bevorderen
Van melittine is aangetoond dat het verschillende signaalroutes remt waarop tumoren afhankelijk zijn, waaronder:
- PI3K/Akt
- NF-κB
- MAPK
- JAK/STAT.
Deze routes reguleren celgroei, overleving, ontsteking, uitzaaiing en resistentie tegen chemotherapie. Door deze routes te onderdrukken, kan melittine de voortgang van de tumor vertragen.
4. Het voorkomen van uitzaaiingen
Uitzaaiingen zijn de oorzaak van de meeste sterfgevallen door kanker.
Experimentele studies suggereren dat melittine de verspreiding van kanker kan verminderen door:
- de migratie van tumorcellen te verminderen,
- de invasie in omliggende weefsels te verminderen,
- enzymen zoals matrixmetalloproteïnasen (MMP’s) te onderdrukken,
- de epitheliale-mesenchymale overgang (EMT) te verstoren.
Deze bevindingen zijn nog steeds voornamelijk gebaseerd op preklinische studies.
5. Remming van de vorming van bloedvaten
Tumoren hebben nieuwe bloedvaten (angiogenese) nodig om zuurstof en voedingsstoffen te verkrijgen.
Verschillende studies wijzen erop dat melittine de expressie van angiogene factoren vermindert, met name vasculaire endotheliale groeifactor (VEGF), waardoor de tumorgroei mogelijk wordt beperkt.
Voor welke vormen van kanker is bijengif onderzocht?
In laboratoriumonderzoek is het effect van bijengif of melittine tegen vele vormen van kanker onderzocht, waaronder:
- Borstkanker
- Triple-negatieve borstkanker
- Longkanker
- Prostaatkanker
- Leverkanker
- Dikkedarmkanker
- Maagkanker
- Alvleesklierkanker
- Eierstokkanker
- Baarmoederhalskanker
- Nierkanker
- Melanoom
- Osteosarcoom
- Leukemie
- Glioblastoom.
De meeste gepubliceerde studies melden een verminderde groei van kankercellen of een verhoogde afsterving van kankercellen onder laboratoriumomstandigheden. Positieve resultaten in gekweekte cellen leiden echter niet noodzakelijkerwijs tot een effectieve behandeling bij mensen.
Een van de bekendste studies: triple-negatieve borstkanker
De belangstelling voor bijengif nam aanzienlijk toe nadat onderzoekers opvallende laboratoriumresultaten rapporteerden tegen triple-negatieve borstkanker (TNBC) – een agressief subtype dat geen oestrogeen-, progesteron- en HER2-receptoren heeft.
De onderzoekers ontdekten dat:
- melittine vernietigde TNBC-cellen snel,
- de membranen van kankercellen binnen enkele minuten werden verstoord,
- signaalroutes die betrokken zijn bij tumorgroei werden onderdrukt,
- gezonde cellen bij zorgvuldig gecontroleerde concentraties veel minder werden aangetast.
Deze bevindingen zorgden voor veel enthousiasme, omdat er voor TNBC vaak minder behandelingsopties zijn dan voor andere soorten borstkanker.
Niettemin werden deze experimenten voornamelijk uitgevoerd in laboratoriummodellen en niet in grootschalige klinische studies bij mensen. Er is nog aanvullend onderzoek nodig voordat melittine een standaardbehandeling tegen kanker kan worden.
Waarom wordt bijengif dan nog niet gebruikt om kanker te behandelen?
Als de laboratoriumresultaten zo veelbelovend zijn, waarom is bijengif dan nog geen geneesmiddel tegen kanker geworden?
Er zijn nog verschillende grote obstakels.
Toxiciteit
Melittine tast celmembranen zonder onderscheid aan.
Daardoor kan het rode bloedcellen vernietigen (hemolyse), gezond weefsel beschadigen, ernstige ontstekingen veroorzaken, pijn veroorzaken of aanzienlijke toxiciteit veroorzaken.
Allergische reacties
Bijengif is een bekende veroorzaker van allergische reacties.
Sommige mensen krijgen wijdverspreide netelroos, zwellingen, ademhalingsmoeilijkheden, een gevaarlijk lage bloeddruk of een anafylactische shock.
Anafylaxie is een noodsituatie die zonder onmiddellijke behandeling fataal kan zijn.
Gebrekkige doelgerichtheid
Geïnjecteerd melittine verspreidt zich door het hele lichaam.
Onderzoekers hebben daarom toedieningssystemen nodig die melittine specifiek naar tumoren transporteren en gezond weefsel ontzien.
Gebrek aan bewijs bij mensen
Ondanks honderden laboratoriumpublicaties ontbreken er nog steeds degelijke gerandomiseerde klinische studies bij kankerpatiënten.
Zonder dergelijke studies kunnen artsen niet vaststellen wat de veiligste dosis is, wat de meest effectieve toedieningsmethode is, welke kankersoorten het beste reageren en of de voordelen opwegen tegen de risico’s.
Hoe proberen wetenschappers deze problemen op te lossen?
In plaats van ruw bijengif te injecteren, ontwikkelen onderzoekers geavanceerde toedieningssystemen.
Huidige toedieningsstrategieën omvatten het gebruik van nanodeeltjes, liposomen, polymeerdragers, antilichaam-melittine-conjugaten, tumorgerichte peptiden, PEG-gemodificeerd melittine en op genen gebaseerde toedieningssystemen.
Deze technologieën zijn erop gericht melittine in tumoren te concentreren, schade aan gezond weefsel te verminderen, hemolyse tot een minimum te beperken, de stabiliteit in de bloedbaan te verbeteren en de effectiviteit tegen kanker te vergroten.
Veel deskundigen zijn van mening dat gerichte toediening de toekomst is van op melittine gebaseerde kankertherapie.
Wat concluderen systematische reviews?
Recente overzichtsartikelen waarin honderden experimentele studies worden geëvalueerd, komen tot opmerkelijk vergelijkbare conclusies.
Over het geheel genomen melden zij dat:
- melittine in laboratoriummodellen consequent antikankeractiviteit vertoont,
- meerdere mechanismen bijdragen aan de effecten van melittine,
- moderne technologieën voor medicijnafgifte de behandeling veiliger maken,
- de grootste hindernis nog steeds het vertalen van laboratoriumsuccessen naar therapie bij mensen is,
- er aanvullende, goed opgezette klinische onderzoeken nodig zijn.
Met andere woorden: bijengif blijft een veelbelovend onderzoeksgebied en is nog geen gevestigde medische behandeling.
Moeten kankerpatiënten een behandeling met bijengif volgen?
Op basis van de huidige wetenschappelijke gegevens beveelt geen enkele grote oncologische organisatie bijengiftherapie aan voor de behandeling van kanker.
Patiënten moeten vermijden om bewezen therapieën – zoals chirurgie, chemotherapie, radiotherapie, gerichte therapie, immuuntherapie of hormoontherapie – te vervangen door bijengif- of bijensteektherapie.
Het gebruik van bijengif buiten zorgvuldig gecontroleerde onderzoeksomstandigheden kan patiënten blootstellen aan ernstige risico’s zonder dat er een aangetoond klinisch voordeel is.
Iedereen die geïnteresseerd is in complementaire therapieën, dient deze vóór aanvang van de behandeling met zijn of haar oncoloog te bespreken.
Discussion about this post