Veelvoorkomende kuitkrampen en rugpijn: oorzaken en behandeling

Kuitkrampen en rugpijn zijn beide veelvoorkomende klachten, en het feit dat je beide symptomen hebt, betekent niet per se dat je een ernstige aandoening hebt. Soms zijn deze twee symptomen het gevolg van problemen in de onderrug of met de zenuwen, terwijl ze in andere gevallen voortkomen uit een probleem met de bloedcirculatie, de nierfunctie of het mineralengehalte, of het gevolg zijn van medicatie of spierverrekking.

Een kuitkramp is een plotselinge, onwillekeurige en vaak pijnlijke samentrekking van een kuitspier. De spier wordt hard of trekt zichtbaar samen, en de kramp duurt enkele seconden tot enkele minuten. Frequente krampen kunnen optreden tijdens de slaap, na lichamelijke activiteit, tijdens het staan of lopen, of soms zonder duidelijke aanleiding.

Factoren die doorgaans bijdragen aan het ontstaan van krampen in de kuiten zijn onder meer overbelasting van de spieren, uitdroging, veroudering, bepaalde medicijnen en afwijkingen in de mineralenhuishouding, zoals een tekort aan kalium, calcium of magnesium. Ook zenuwbeknelling en een verminderde bloedtoevoer naar de benen kunnen krampen veroorzaken.

Rugpijn vindt zijn oorsprong in spieren, gewrichten, tussenwervelschijven, botten, zenuwen of nabijgelegen organen. Lage rugpijn ontstaat door spierverrekking, een hernia, artritis, vernauwing van het wervelkanaal of irritatie van een zenuw. In zeldzamere gevallen kunnen een infectie, kanker, een breuk of een ander ernstig medisch probleem rugpijn veroorzaken.

Wanneer krampen in de kuiten en rugpijn herhaaldelijk samen voorkomen, is het van groot belang om het verband tussen deze twee symptomen vast te stellen.

Aandoeningen die zowel krampen in de kuiten als rugpijn kunnen veroorzaken

1. Lumbale spinale stenose

Lumbale spinale stenose is de belangrijkste oorzaak om rekening mee te houden, met name bij oudere volwassenen.

Het wervelkanaal bevat zenuwen die vanuit de onderrug naar de benen lopen. Door veroudering, artritis, botuitsteeksels, verdikte ligamenten of uitpuilende of hernia’s kan de beschikbare ruimte rond de zenuwen afnemen. Druk op de zenuwen kan leiden tot lage rugpijn en pijn, een zwaar gevoel of krampen in de benen.

Pijn of krampen in de kuiten treden vaak op na een tijdje staan of lopen, en nemen af wanneer men gaat zitten of voorover buigt. Sommige mensen ervaren ook gevoelloosheid, tintelingen of een gevoel van zwakte in de benen.

Lumbale spinale stenose ontwikkelt zich meestal geleidelijk als gevolg van leeftijdsgebonden veranderingen in de wervelkolom. In zeldzamere gevallen kan iemand van nature een smal wervelkanaal hebben of kan er vernauwing ontstaan na een letsel of een ander probleem aan de wervelkolom.

De behandeling van lumbale spinale stenose hangt af van de ernst van de symptomen. Een arts adviseert vaak fysiotherapie, oefeningen, pijnstillende medicijnen of andere medicijnen. Bij ernstige zenuwbeknelling of aanhoudende, invaliderende symptomen kan een operatie nodig zijn om meer ruimte te creëren voor de aangetaste zenuwen.

2. Hernia en zenuwwortelcompressie

Een hernia ontstaat wanneer materiaal uit een tussenwervelschijf tussen de wervels door een verzwakt of beschadigd deel van de schijf naar buiten steekt. Het uitstekende materiaal kan een zenuwwortel irriteren of beknellen.

Zenuwen die vanuit de onderrug vertrekken, sturen de benen aan. Afknelling van een van de zenuwwortels kan daarom symptomen veroorzaken die zich vanuit de onderrug uitbreiden naar de bil, het bovenbeen, de kuit of de voet. Symptomen zijn onder meer pijn, een tintelend gevoel, gevoelloosheid, een gevoel van zwakte en soms spierkrampen.

Ischias is een veelvoorkomend symptoomcomplex dat wordt veroorzaakt door irritatie of beknelling van de ischiaszenuw of de bijbehorende zenuwwortels. De pijn kan vanuit de onderrug via de bil naar de achterkant van het bovenbeen en de kuit uitstralen.

Een hernia ontstaat door leeftijdsgebonden verzwakking van de tussenwervelschijf, herhaaldelijk tillen of draaien, of een acuut letsel. De behandeling van een hernia begint vaak met aanpassing van de activiteiten, fysiotherapie en geschikte pijnstillers. In veel gevallen treedt er verbetering op zonder operatie. Bij ernstige of aanhoudende zenuwbeknelling kunnen injecties of een operatie nodig zijn.

3. Perifere arteriële aandoening

Een perifere arteriële aandoening treedt op wanneer de slagaders die de benen van bloed voorzien vernauwd raken, meestal als gevolg van atherosclerose, waarbij zich vetafzettingen ophopen in de slagaderwanden.

Wanneer u loopt of sport, hebben de kuitspieren meer zuurstofrijk bloed nodig. Vernauwde slagaders kunnen mogelijk niet voldoende bloed leveren om aan de verhoogde behoefte te voldoen. Het tekort aan bloedtoevoer kan pijn of krampen veroorzaken, met name in de kuit. Het ongemak begint meestal tijdens het lopen en neemt af wanneer u rust.

Perifere arteriële ziekte veroorzaakt doorgaans niet direct lage rugpijn. Krampen in de kuiten en rugpijn kunnen echter wel samen voorkomen bij iemand die zowel perifere arteriële ziekte heeft als een afzonderlijk probleem met de wervelkolom of de spieren. Er moet daarom rekening worden gehouden met een verminderde bloedcirculatie wanneer er tijdens het lopen consequent krampen in de kuiten optreden, vooral als u risicofactoren heeft zoals roken, diabetes, hoge bloeddruk, een hoog cholesterolgehalte of een hogere leeftijd.

Perifere arteriële ziekte kan ernstig worden. Een ernstige vorm van de ziekte kan pijn in rust, koude voeten, veranderingen in de huidskleur, slecht genezende wonden of weefselschade veroorzaken. Medisch onderzoek is belangrijk wanneer u symptomen heeft die wijzen op een slechte doorbloeding.

4. Uitdroging en afwijkingen in de elektrolytenbalans

Onze spieren hebben een juiste balans tussen water en mineralen nodig om normaal samen te trekken en te ontspannen. Uitdroging en een laag gehalte aan mineralen zoals kalium, calcium of magnesium kunnen bijdragen aan spierkrampen. Hevig zweten, braken, diarree, onvoldoende vochtinname of bepaalde medicijnen verhogen dit risico.

Rugpijn kan tegelijkertijd optreden als gevolg van spiervermoeidheid, fysieke inspanning, langdurige activiteit of een andere aandoening die vochtverlies veroorzaakt. Uitdroging of een verstoring van de elektrolytenbalans is op zichzelf geen typische oorzaak van rugpijn.

Als u na zware inspanning, bij warm weer, hevig zweten of onvoldoende vochtinname vaak last heeft van krampen in de kuiten in combinatie met rugpijn, zijn vocht- en elektrolytenstoornissen waarschijnlijk de oorzaak.

5. Nierziekten en niergerelateerde aandoeningen

Sommige nieraandoeningen kunnen pijn in de rug of zij veroorzaken, met name pijn onder de ribben in plaats van direct boven de onderrug. Een nierinfectie, nierstenen, obstructie van de urinestroom en diverse andere nieraandoeningen kunnen pijn in de rug of zij veroorzaken.

Een nierziekte kan ook de vocht- en mineralenbalans van het lichaam beïnvloeden. Een ernstige nierfunctiestoornis kan daarom bijdragen aan spierkrampen of andere spiersymptomen, hoewel frequente krampen in de kuiten en rugpijn geen specifieke tekenen van een nierziekte zijn.

Een nierinfectie veroorzaakt vaak rugpijn of pijn in de zij, gepaard gaande met koorts, koude rillingen, vermoeidheid, pijn bij het plassen of andere urinewegsymptomen. Nierstenen kunnen ernstige pijn veroorzaken die kan uitstralen naar de buik of de lies en gepaard kan gaan met misselijkheid of bloed in de urine.

Medisch onderzoek is van groot belang wanneer rugpijn gepaard gaat met veranderingen in de urine, koorts, bloed in de urine, braken of ernstige eenzijdige pijn.

6. Geneesmiddelen en medische aandoeningen die de spieren beïnvloeden

Sommige medicijnen verhogen de kans op krampen in de benen. Voorbeelden hiervan zijn bepaalde medicijnen die worden gebruikt om het cholesterolgehalte te verlagen en bepaalde medicijnen die de urineproductie verhogen. Medicijnen die de urineproductie verhogen, kunnen bijdragen aan uitdroging of verlies van mineralen.

Sommige medische aandoeningen, waaronder diabetes en perifere zenuwaandoeningen, kunnen ook bijdragen aan het ontstaan van krampen in de benen.

Rugpijn kan afzonderlijk optreden als gevolg van een aandoening van het bewegingsapparaat, een zenuwaandoening of een andere medische aandoening. Daarom betekenen frequente kuitkrampen en rugpijn bij iemand die meerdere geneesmiddelen gebruikt niet automatisch dat een geneesmiddel verantwoordelijk is voor beide symptomen.

U mag een voorgeschreven medicijn niet op eigen houtje stoppen. Als de krampen zijn begonnen nadat u met een nieuw medicijn bent begonnen of nadat u de dosering hebt aangepast, neem dan contact op met uw arts.

7. Spierverrekking en fysieke overbelasting

Zware lichamelijke inspanning, langdurig staan, ongewone fysieke activiteit of herhaalde bewegingen kunnen de kuit- en rugspieren vermoeien. Vermoeide spieren zijn gevoeliger voor pijnlijke samentrekkingen, terwijl overbelaste rugspieren een verrekking kunnen oplopen.

Warm of vochtig weer verhoogt het risico op krampen tijdens zware inspanning, omdat zweten vochtverlies veroorzaakt.

Een spierverrekking is doorgaans minder zorgwekkend wanneer de symptomen duidelijk volgen op fysieke inspanning en verbeteren bij rust. Aanhoudende, terugkerende of steeds erger wordende symptomen verdienen medische beoordeling, omdat niet elk geval van frequente krampen in de kuiten en rugpijn door een spierverrekking kan worden verklaard.

8. Ernstige aandoeningen van de wervelkolom

In zeldzame gevallen kan een infectie, tumor, breuk of ernstig structureel probleem aan de wervelkolom rugpijn veroorzaken, in combinatie met symptomen in de benen.

Een ernstig probleem met de wervelkolom is zorgwekkender wanneer de pijn hevig of progressief is, volgt op een aanzienlijk trauma, gepaard gaat met koorts, onverklaarbaar gewichtsverlies veroorzaakt of neurologische symptomen teweegbrengt, zoals toenemende zwakte, gevoelloosheid of een verlies van gevoel.

Een bijzonder ernstige noodsituatie is het cauda equina-syndroom, waarbij een groep zenuwen aan de onderkant van het wervelkanaal ernstig wordt samengedrukt. Waarschuwingssignalen zijn onder meer moeite met het beheersen van het plassen of de stoelgang, moeite met het op gang brengen van de urineafvoer, gevoelloosheid rond de geslachtsdelen of de anus, of aanzienlijke zwakte in de benen.

Wanneer moet u naar de dokter gaan?

Kuitkrampen vereisen medische aandacht wanneer ze herhaaldelijk uw slaap verstoren, langer dan ongeveer 10 minuten aanhouden, gepaard gaan met zwelling of gevoelloosheid in de benen, of steeds vaker voorkomen of ernstiger worden.

U moet een afspraak bij de arts maken wanneer:

• Kuitkrampen vaak voorkomen zonder duidelijke oorzaak.
• Rugpijn steeds terugkomt of niet verbetert met zelfzorg.
• Rugpijn het lopen, werken, slapen of normale dagelijkse activiteiten belemmert.
• Kuitkrampen herhaaldelijk optreden tijdens het lopen of traplopen en verbeteren bij rust.
• U heeft last van gevoelloosheid, tintelingen of een gevoel van zwakte in een been of voet.
• Eén been is gezwollen, ongewoon koud, bleek of verandert van kleur.
• U heeft onverklaarbaar gewichtsverlies, koorts of aanhoudende hevige pijn.
• U heeft urinewegsymptomen of bloed in uw urine.
• Deze twee symptomen treden op nadat u bent begonnen met het innemen van een geneesmiddel of van geneesmiddel bent veranderd.
• U heeft diabetes, een vaatziekte, een nierziekte of een andere aandoening die het risico op doorbloedings- of zenuwproblemen verhoogt.

Zoek onmiddellijk medische hulp bij ernstige rugpijn die gepaard gaat met verlies van controle over het plassen of de stoelgang, gevoelloosheid rond de geslachtsdelen of de anus, of plotselinge ernstige zwakte in een been.

U moet ook onmiddellijk medisch advies inwinnen bij plotselinge ernstige zwelling en pijn in één kuit, vooral wanneer het been warm of rood wordt of wanneer u pijn op de borst of ademhalingsmoeilijkheden ervaart. Een bloedstolsel in een diepe ader kan symptomen in de kuit veroorzaken en kan levensbedreigend worden als het stolsel naar de longen wordt meegevoerd.