Bijwerkingen van levetiracetam en alternatieve medicijnen

Levetiracetam is een anti-epilepticum dat artsen voorschrijven om verschillende vormen van epilepsie onder controle te houden. Dit medicijn vermindert de frequentie van aanvallen door de elektrische activiteit in de hersenen te stabiliseren. Artsen schrijven levetiracetam vaak voor bij:

• focale aanvallen (ook wel partiële aanvallen genoemd)
• myoclonische aanvallen
• gegeneraliseerde tonisch-clonische aanvallen.

Artsen kiezen vaak voor levetiracetam omdat dit medicijn zeer effectief is in het onderdrukken van aanvallen en minder interacties met andere geneesmiddelen heeft in vergelijking met oudere anti-epileptica.

Klinische studies tonen aan dat levetiracetam de frequentie van aanvallen bij ongeveer 42% van de mensen met epilepsie met meer dan 50% kan verminderen wanneer artsen dit medicijn aan de bestaande behandeling toevoegen. Bij sommige mensen worden de aanvallen volledig onder controle gebracht.

Het medicijn levetiracetam wordt ook verkocht onder de handelsnamen Keppra, Keppra XR (vorm met verlengde afgifte), Desitrend of Spritam (snel oplossende tablet).

Artsen schrijven dit medicijn voor aan volwassenen en kinderen. Artsen gebruiken in ziekenhuizen ook intraveneus levetiracetam voor de beheersing van aanvallen wanneer orale medicatie niet kan worden ingenomen.

Werkingsmechanisme van levetiracetam

Levetiracetam werkt via een mechanisme dat verschilt van dat van veel oudere anti-epileptica.

Het belangrijkste doelwit van dit medicijn is een eiwit in de hersenen dat synaptisch vesikelproteïne 2A wordt genoemd. Dit eiwit speelt een belangrijke rol bij de afgifte van neurotransmitters bij zenuwsynapsen.

Levetiracetam heeft verschillende neurologische effecten:

1. Binding aan synaptisch vesikelproteïne 2A

Levetiracetam bindt zich sterk aan synaptisch vesikelproteïne 2A in presynaptische neuronen. Deze binding reguleert de afgifte van neurotransmitters die elektrische signalen tussen hersencellen overbrengen.

Dit regulerende effect voorkomt overmatige prikkelende signalen die epileptische aanvallen kunnen veroorzaken.

2. Vermindering van abnormale elektrische activiteit van neuronen

Epileptische aanvallen treden op wanneer groepen neuronen snel en synchroon elektrische signalen afgeven. Levetiracetam stabiliseert de elektrische activiteitspatronen van neuronen en vermindert de verspreiding van abnormale elektrische activiteit door de hersenen.

3. Modulatie van calciumsignalering

Levetiracetam remt gedeeltelijk de calciumkanalen in neuronen. Deze remming vermindert de opname van calcium in zenuwcellen en vermindert de afgifte van neurotransmitters tijdens overmatige neuronale activiteit.

4. Vermindering van excitatoire neurotransmissie

De gecombineerde effecten van deze mechanismen verminderen overmatige glutamaatsignalering, wat een van de belangrijkste oorzaken is van epileptische activiteit.

Deze mechanismen maken levetiracetam effectief voor verschillende soorten aanvallen, terwijl het minder interacties met andere medicijnen veroorzaakt.

Bijwerkingen van levetiracetam

Levetiracetam kan verschillende bijwerkingen veroorzaken. De meeste bijwerkingen hebben invloed op het zenuwstelsel of de stemming.

Veel voorkomende bijwerkingen van levetiracetam zijn:

• Slaperigheid
• Vermoeidheid
• Duizeligheid
• Hoofdpijn
• Prikkelbaarheid
• Stemmingswisselingen
• Angst
• Depressie
• Agressie of agitatie
• Concentratieproblemen
• Verlies van eetlust
• Misselijkheid of braken
• Coördinatieproblemen
• Spiertrillingen.

Zeldzame maar ernstige bijwerkingen van levetiracetam zijn:

• Ernstige gedragsveranderingen
• Zelfmoordgedachten
• Ernstige allergische reactie
• Ernstige huidreacties
• Bloedafwijkingen, zoals een laag aantal witte bloedcellen.

Vervolgens leggen we belangrijke bijwerkingen uit en geven we advies over hoe u deze kunt vermijden of verminderen.

1. Slaperigheid en vermoeidheid

Levetiracetam vermindert de prikkelbaarheid van neuronen in de hersenen. Deze neuronale stabilisatie vertraagt de algehele signaaloverdracht in de hersenen. Verminderde neuronale activiteit kan leiden tot sedatie en verminderde alertheid.

De hersengebieden die het wakker zijn reguleren zijn onder andere:

• het reticulaire activeringssysteem
• de thalamus
• de hersenschors.

Levetiracetam vermindert de excitatoire neurotransmissie in deze gebieden. Dit effect kan slaperigheid en vermoeidheid veroorzaken.

Klinische onderzoeken melden slaperigheid bij ongeveer 14% van de mensen die levetiracetam gebruiken, en vermoeidheid bij ongeveer 12% van de mensen.

Deze symptomen treden het vaakst op tijdens de eerste 2-3 weken of na een verhoging van de dosis.

U kunt slaperigheid verminderen door:

• het medicijn ’s avonds in te nemen als slaperigheid overdag optreedt
• de dosis langzaam te verhogen onder medisch toezicht
• alcohol en kalmerende medicijnen te vermijden
• het lichaam twee tot vier weken de tijd te geven om zich aan te passen.

Artsen verlagen soms de dosis als ernstige vermoeidheid aanhoudt.

2. Duizeligheid en coördinatieproblemen

Levetiracetam verandert de neuronale activiteit in hersengebieden die het evenwicht en de coördinatie regelen. Deze gebieden omvatten:

• Het cerebellum
• Het evenwichtsorgaan
• Motorische controlecentra in de hersenstam.

Verminderde prikkeloverdracht in deze gebieden kan de coördinatie en het evenwicht verstoren.

Duizeligheid komt voor bij ongeveer 9% van de mensen die levetiracetam gebruiken; coördinatieproblemen komen voor bij ongeveer 4% van de mensen.

Deze symptomen komen vaker voor wanneer u begint met het innemen van de medicatie of wanneer u de dosis snel verhoogt.

U kunt duizeligheid verminderen door:

• Langzaam op te staan vanuit een zittende of liggende houding
• Het vermijden van autorijden tijdens de eerste 2-3 weken van de behandeling
• De dosering van de medicatie geleidelijk verhogen
• Voldoende water drinken.

Artsen kunnen de dosering aanpassen als de duizeligheid aanhoudt.

3. Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid

Dit zijn typische bijwerkingen van levetiracetam.

Levetiracetam verandert de balans van neurotransmitters in hersengebieden die de stemming reguleren. Deze gebieden zijn onder andere:

• Het limbisch systeem
• De amygdala
• De prefrontale cortex.

Veranderingen in de signaaloverdracht van glutamaat en gamma-aminoboterzuur kunnen de emotionele regulatie beïnvloeden.

Sommige mensen raken zeer snel geïrriteerd, ervaren emotionele instabiliteit of vertonen vaker woede-uitbarstingen.

Gedragssymptomen komen voor bij ongeveer 15% van de mensen die levetiracetam gebruiken.

Kinderen en adolescenten hebben vaker last van gedragsbijwerkingen dan volwassenen.

U kunt gedragsbijwerkingen verminderen door:

• De dosis langzaam te verhogen
• Stemmingsveranderingen zorgvuldig in de gaten te houden
• Goede slaapgewoonten aan te houden
• Alcohol en stimulerende middelen te vermijden.

Artsen schrijven soms vitamine B6-supplementen voor om prikkelbaarheid te verminderen, hoewel het wetenschappelijk bewijs hiervoor beperkt blijft.

Artsen kunnen overschakelen op andere medicijnen als er ernstige stemmingssymptomen optreden.

4. Depressie en suïcidale gedachten

Levetiracetam beïnvloedt neurotransmitters die de stemming en emotionele stabiliteit reguleren.

Verminderde excitatoire neurotransmissie in limbische hersencircuits kan invloed hebben op:

• Serotoninesignalering
• Dopaminesignalering
• Emotionele verwerking.

Deze neurologische veranderingen kunnen de vatbaarheid voor depressie bij kwetsbare personen vergroten.

Depressie komt voor bij ongeveer 5% van de mensen die levetiracetam gebruiken; zelfmoordgedachten komen voor bij ongeveer 0,5% van de mensen.

Het risico neemt toe bij mensen die eerder een depressie hebben gehad, angststoornissen hebben of andere psychiatrische aandoeningen hebben.

Om deze bijwerking te voorkomen, moet u:

• Stemmingsveranderingen onmiddellijk aan een arts melden
• Regelmatige slaap- en bewegingsgewoonten aanhouden
• Alcohol en recreatieve drugs vermijden
• Indien nodig hulp zoeken voor geestelijke gezondheid

Artsen kunnen de behandeling aanpassen als er een depressie ontstaat.

5. Gastro-intestinale symptomen

Levetiracetam kan de neurotransmittersignalering in het gastro-intestinale zenuwstelsel beïnvloeden. Het maag-darmkanaal bevat een groot netwerk van neuronen dat bekend staat als het enterische zenuwstelsel.

Veranderde neuronale signalering in dit systeem kan leiden tot:

• Misselijkheid
• Braken
• Verminderde eetlust.

Gastro-intestinale symptomen komen voor bij 4% – 8% van de mensen die levetiracetam gebruiken.

U kunt deze symptomen verminderen door:

• Het medicijn in te nemen bij de maaltijd
• De dagelijkse dosis te verdelen over twee kleinere doses
• Voldoende te drinken.

Artsen hoeven het medicijn zelden te staken bij milde gastro-intestinale symptomen.

6. Spiertrillingen

Trillingen treden op omdat levetiracetam de neuronale activiteit in het cerebellum en de motorische controlecircuits beïnvloedt.

Deze motorische circuits regelen nauwkeurige spierbewegingen. Een verstoorde neurotransmitterbalans kan kleine onwillekeurige ritmische spiercontracties veroorzaken.

Tremor komt voor bij ongeveer 3% van de mensen die levetiracetam gebruiken. Het risico neemt toe bij hogere doses.

U kunt tremor verminderen door overmatig cafeïnegebruik te vermijden, regelmatig te slapen en de medicatiedosis aan te passen als de tremor hinderlijk wordt.

7. Ernstige allergische reacties en huidreacties

Er kunnen zeldzame immuunreacties optreden wanneer het immuunsysteem metabolieten van het medicijn als vreemde stoffen herkent.

Deze immuunreactie kan leiden tot:

• Huiduitslag
• Overgevoeligheidsreacties
• Ernstige huidaandoeningen.

Ernstige allergische reacties komen voor bij minder dan 1% van de mensen die levetiracetam gebruiken. Ernstige huidreacties zijn uiterst zeldzaam.

U moet onmiddellijk medische hulp inroepen als symptomen optreden, waaronder:

• Huiduitslag
• Koorts
• Zwelling van het gezicht
• Ademhalingsmoeilijkheden.

U moet onmiddellijk stoppen met het gebruik van het medicijn wanneer ernstige allergische reacties optreden.

Voor wie is levetiracetam niet geschikt? Wat zijn alternatieve medicijnen?

Levetiracetam is mogelijk niet geschikt voor de volgende groepen.

Mensen met ernstige psychiatrische stoornissen

Levetiracetam kan stemmingsinstabiliteit verergeren.

Artsen kunnen kiezen voor alternatieve medicijnen bij mensen met ernstige depressie, een bipolaire stoornis of ernstige gedragsstoornissen.

Mensen met ernstige nierziekte

De nieren verwijderen het grootste deel van het levetiracetam uit het lichaam.

Ernstige nierinsufficiëntie kan leiden tot ophoping van het medicijn en toxiciteit. Artsen moeten de dosis bij deze mensen aanzienlijk verlagen.

Mensen met bekende overgevoeligheid

Mensen die eerder allergische reacties op levetiracetam hebben gehad, moeten dit medicijn vermijden.

Alternatieve medicijnen tegen epileptische aanvallen

Artsen kunnen andere medicijnen kiezen, afhankelijk van het type aanval en de toestand van de patiënt.

1. Lamotrigine

Lamotrigine stabiliseert de natriumkanalen van neuronen en vermindert de afgifte van glutamaat.

Artsen kiezen vaak voor lamotrigine bij patiënten met depressie of stemmingsstoornissen, omdat dit medicijn minder gedragsmatige bijwerkingen veroorzaakt.

2. Valproïnezuur

Valproïnezuur versterkt de signaaloverdracht van gamma-aminoboterzuur en vermindert de prikkelbaarheid van neuronen.

Artsen gebruiken valproïnezuur voor:

• Gegeneraliseerde epilepsie
• Meerdere soorten aanvallen.

Valproïnezuur is echter mogelijk niet geschikt voor zwangere vrouwen vanwege risico’s voor de foetus.

3. Carbamazepine

Carbamazepine blokkeert natriumkanalen en stabiliseert neuronale membranen.

Artsen schrijven carbamazepine vaak voor bij focale aanvallen.

Dit medicijn kan meer interacties met andere geneesmiddelen veroorzaken dan levetiracetam.