Hevige buikpijn in onderbuik: oorzaken, diagnose en behandeling

Ernstige pijn in de onderbuik kan zeer beangstigend zijn. De onderbuik bevat meerdere organen, waaronder de darmen, blaas en (bij vrouwen) de voortplantingsorganen. Hevige pijn ontstaat meestal wanneer een orgaan ontstoken, geïrriteerd of beschadigd raakt.

Veelvoorkomende oorzaken van hevige onderbuikpijn

1. Appendicitis (ontstoken blindedarm)

Hoe vaak: veelvoorkomend

Appendicitis ontstaat doordat de opening van de appendix verstopt raakt door bijvoorbeeld ontlasting, zwelling van lymfeweefsel of een infectie. Hierdoor kan slijm niet weg en ontstaat er druk, zwelling en uiteindelijk ontsteking.

Kenmerken:

Hevige pijn rechts onderin de buik
Pijn die begint rond de navel en afzakt
Misselijkheid, koorts, gebrek aan eetlust
Toename van pijn bij bewegen of hoesten

Behandeling: Een blindedarmontsteking vereist een operatie (appendectomie). Soms wordt vooraf antibiotica gegeven.

2. Urineweginfectie (blaasontsteking)

Hoe vaak: zeer veelvoorkomend, vooral bij vrouwen

Bacteriën uit de omgeving van de plasbuis bereiken de blaas, waar ze zich vermenigvuldigen en het slijmvlies ontsteken. Bij vrouwen is de plasbuis korter, waardoor bacteriën sneller de blaas bereiken.

Kenmerken:

Pijn in de onderbuik
Een branderig gevoel bij het plassen
Veelvuldig moeten plassen
Troebele of sterk ruikende urine

Behandeling: Antibiotica en veel drinken. Ernstige of herhaalde infecties kunnen aanvullend onderzoek vereisen.

3. Darmkrampen door verstopping (obstipatie)

Hoe vaak: zeer veelvoorkomend

Hard geworden ontlasting blijft in de dikke darm achter, waardoor de darm overrekt en samentrekkingen pijnlijk worden. Dit gebeurt vaak door te weinig vezels, onvoldoende vocht of uitstel van toiletgang.

Kenmerken:

Stekende of krampende buikpijn
Opgeblazen gevoel
Moeilijke stoelgang
Minder vaak ontlasting

Behandeling: Vezels, meer drinken, laxeermiddelen en beweging. In ernstige gevallen is medische hulp nodig.

4. Prikkelbare darm syndroom (PDS)

Hoe vaak: veelvoorkomend

De darm reageert overgevoelig op rek, stress of voeding. De spieren in de darm trekken onregelmatig samen, waardoor pijn en krampen ontstaan. De aandoening heeft geen schade aan de darm zelf.

Kenmerken:

Periodieke krampen in de onderbuik
Afwisselend diarree en verstopping
Pijn die vermindert na ontlasting
Gasvorming en opgeblazen gevoel

Behandeling: Dieetmaatregelen (bijv. FODMAP-arm), stressvermindering, vezels of medicatie.

Oorzaken die vooral bij vrouwen voorkomen

5. Menstruatiepijn (dysmenorroe)

Hoe vaak: zeer veelvoorkomend

Tijdens de menstruatie maakt de baarmoeder prostaglandines aan, stoffen die samentrekkingen veroorzaken. Bij te hoge concentraties ontstaan hevige krampen.

Kenmerken:

Krampende pijn laag in de buik
Rugpijn
Misselijkheid of diarree

Behandeling: Pijnstillers, warmte, hormonale anticonceptie.

6. Eileiderontsteking

Hoe vaak: veelvoorkomend bij seksueel actieve vrouwen

Bacteriën uit de vagina (bijv. chlamydia of gonorroe) bereiken de baarmoeder en eileiders, waar ze ontsteking veroorzaken.

Kenmerken:

Hevige pijn in de onderbuik
Koorts
Pijn bij seks
Abnormale vaginale afscheiding

Behandeling: Antibiotica. Onbehandeld kan het leiden tot onvruchtbaarheid.

7. Ovariumcyste of gescheurde cyste

Hoe vaak: veelvoorkomend

In de eierstokken kunnen met vocht gevulde blaasjes ontstaan. Wanneer een cyste groeit of scheurt, komt er vocht of bloed in de buikholte, wat acute pijn geeft.

Kenmerken:

Plotselinge, scherpe pijn aan één kant
Pijn bij bewegen
Misselijkheid

Behandeling: Rust, pijnstillers of een operatie wanneer er veel bloedverlies is.

8. Buitenbaarmoederlijke zwangerschap

Hoe vaak: minder vaak, maar ernstig

Een bevruchte eicel nestelt zich in de eileider in plaats van in de baarmoeder. De eileider kan hierdoor beschadigen of scheuren.

Kenmerken:

Scheurende pijn aan één kant
Vaginale bloeding
Schouderpijn (door bloed in de buikholte)
Flauwvallen bij ernstige interne bloeding

Behandeling: Medicatie (methotrexaat) of spoedoperatie.

Minder voorkomende maar ernstige oorzaken

9. Diverticulitis

Hoe vaak: minder vaak bij jonge mensen, vaker bij ouderen

Uitstulpingen in de darmwand (divertikels) raken ontstoken door bacteriën of verstopping in de divertikel.

Kenmerken:

Pijn links onderin de buik
Koorts
Misselijkheid
Veranderingen in stoelgang

Behandeling: Antibiotica, vezelrijk dieet, soms operatie.

10. Niersteen die naar de blaas toe beweegt

Hoe vaak: redelijk vaak

Een steen uit de nier zakt via de urineleider naar beneden, waarbij scherpe randen het weefsel irriteren. Wanneer de steen laag zit, ontstaat gevoel van onderbuikpijn.

Kenmerken:

Hevige koliekpijn
Pijn die uitstraalt naar lies of geslachtsdelen
Bloed in urine
Misselijkheid

Behandeling: Pijnstilling, veel drinken, zo nodig vergruizen of operatief verwijderen.

Diagnose van hevige onderbuikpijn

Artsen gebruiken verschillende stappen om de oorzaak vast te stellen:

1. Gesprek en lichamelijk onderzoek

De arts vraagt naar:

Lokatie van de pijn
Begin en verloop
Factoren die pijn verergeren of verminderen
Urine- en stoelgangpatroon
Menstruatiecyclus (bij vrouwen)
Koorts, misselijkheid, bloedverlies

Bij het onderzoek wordt gekeken naar:

Drukpijn en waar deze zit
Spierspanning (defense musculaire)
Koorts
Tekenen van ontsteking

2. Urineonderzoek

Helpt bij het opsporen van:

Urineweginfecties
Bloed (bij nierstenen)
Ontstekingsmarkers

3. Bloedonderzoek

Hiermee kan men ontsteking, infecties, bloedarmoede of zwangerschap vaststellen.

4. Beeldvorming

Echografie: eerste keuze bij buikpijn en problemen aan eierstokken, blaas of appendix
CT-scan: bij onduidelijke of ernstige pijn
MRI: soms gebruikt bij complexe gevallen