De beste medicijnen voor de behandeling van een blaasontsteking

Een blaasontsteking (oppervlakkige urineweginfectie, ook wel cystitis genoemd) komt veel voor. Als behandeling zijn er enkele orale geneesmiddelen die doorgaans de voorkeur hebben vanwege effectiviteit, korte behandelduur en relatief lage resistentie.

Kort overzicht van eerstekeusmiddelen

Voor een ongecompliceerde blaasonsteking zijn de medicijnen die meestal als eerste keus worden gegeven: nitrofurantoïne, fosfomycine trometamol en pivmecillinam. Trimethoprim kan een optie zijn, maar heeft hogere resistentiepercentages en wordt daarom later overwogen. Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op regionale en Europese richtlijnen en formulieren voor huisartsgeneeskunde.

De beste medicijnen voor de behandeling van een blaasontsteking

1. Nitrofurantoïne — wanneer en hoe

Nitrofurantoïne is vaak hét eerstekeusmiddel bij een simpele blaasontsteking. Gebruikelijke dosering: 100 mg twee keer per dag (of 50 mg vier keer per dag) gedurende vijf dagen bij gezonde niet-zwangere volwassenen; bij bepaalde groepen (zoals diabetespatiënten of mannen) kan de duur langer zijn. Nitrofurantoïne werkt goed tegen de meest voorkomende verwekker (E. coli) en heeft doorgaans lage resistentiepercentages.

Let op: bij ernstige nieraandoeningen is nitrofurantoïne minder geschikt; ook kan langdurig of herhaald gebruik zeldzame maar ernstige longaandoeningen of leverproblemen veroorzaken.

2. Fosfomycine trometamol — éénmalige kuur voor vrouwen

Fosfomycine (orale trometamolvorm) wordt vaak als tweede keus genoemd voor ongecompliceerde cystitis bij vrouwen. De gangbare toediening is een eenmalige dosis van 3 g, bij voorkeur ’s avonds en op een halfvolle maag. Fosfomycine is handig bij eenmalige behandeling, maar bij tekenen van weefselinvasie (bijvoorbeeld koorts of flankpijn) is aanvullende behandeling en vervolgonderzoek nodig.

Bij mannen is fosfomycine meestal geen standaardkeuze als monotherapie voor een mogelijke prostaataandoening.

3. Pivmecillinam — effectieve en vaak gebruikte keuze

Pivmecillinam (een prodrug van mecillinam) is in veel richtlijnen opgenomen als een effectieve optie voor ongecompliceerde blaasontsteking. Doseringsschema’s variëren; voorbeelden uit studies en richtlijnen noemen vaak 400 mg drie keer per dag gedurende 3–5 dagen. Pivmecillinam heeft een gunstige resistentieprofiel tegen Enterobacteriaceae en wordt in sommige landen frequent voorgeschreven als eerstekeus- of alternatief middel.

4. Trimethoprim — bruikbaar maar met hogere resistentie

Trimethoprim kan effectief zijn, maar resistentiecijfers zijn in veel regio’s hoger (soms tweehonderd procent van 17–28% bij recente onderzoeken voor bepaalde populaties). Daarom wordt het vaak genoemd als derde keuze, of als empirische behandeling wanneer lokale resistentie laag is of wanneer kweek en gevoeligheid daartoe aanleiding geven.

Gebruikelijke dosering is 300 mg éénmaal per dag (meestal ’s avonds) voor 3 dagen bij een ongecompliceerde episode.

Wanneer andere of bredere middelen nodig zijn

Bij tekenen van weefselinvasie (zoals hoge koorts, rug/flankpijn — vermoeden pyelonefritis), bij zwakkere afweer, bij anatomische afwijkingen van de urinewegen of bij infecties met resistente micro-organismen, zijn andere middelen en langere kuurduren nodig. Voor pyelonefritis en gecompliceerde UWI worden vaak amoxicilline/clavulaanzuur of cephalosporinen overwogen, en soms is intraveneuze behandeling noodzakelijk. In zulke situaties is afstemming op kweken en een second opinion van een specialist aan te raden.

Speciale groepen — zwangeren, mannen en ouderen

• Zwangeren: bepaalde middelen (zoals nitrofurantoïne) kunnen in veel fases van de zwangerschap worden gebruikt, maar zijn rond het moment van bevalling soms gecontra-indiceerd; amoxicilline/clavulaanzuur wordt ook vaak genoemd als veilige optie. Het screenen en opvolgen van urine is belangrijk tijdens de zwangerschap.
• Mannen: cystitis bij mannen moet altijd met meer terughoudendheid worden bekeken; nitrofurantoïne wordt vaak toegepast, maar de kans op therapiefalen is groter — er moet een vangnetadvies en goede follow-up zijn.
• Nierinsufficiëntie en andere comorbiditeit: dosisaanpassing of andere middelen kunnen nodig zijn; overleg met de voorschrijvende arts is essentieel.

Bijwerkingen en watchouts

Elke antibiotica heeft bijwerkingen: nitrofurantoïne kan maagklachten en zeldzame long- of leverreacties geven; fosfomycine geeft soms diarree of buikpijn; pivmecillinam en penicillines kunnen allergische reacties veroorzaken; trimethoprim kan invloed hebben op bloedbeeld en nierfunctie. Meld allergieën, zwangerschap en nierfunctiestoornissen altijd vooraf aan uw arts of apotheker.

Resistentie en verantwoord antibioticagebruik

Om resistentie te beperken is het belangrijk om bij een ongecompliceerde cystitis de meest gerichte, kortst mogelijke effectieve kuur te kiezen en kweek en gevoeligheid te gebruiken bij terugkerende of gecompliceerde infecties. Eerstelijnsadviezen benadrukken vaak nitrofurantoïne, fosfomycine of pivmecillinam als smalle en effectieve opties. Gebruik brede middelen alleen wanneer echt nodig en op basis van een antibiogram.

Praktische aanbeveling voor patiënten (samengevat)

• Bij typische klachten van een blaasontsteking (pijn/bijplassen, vaak moeten plassen, soms bloed) zijn nitrofurantoïne (5 dagen, standaarddosering) of een eenmalige fosfomycine 3 g vaak goede opties bij vrouwen zonder alarmsymptomen. Pivmecillinam is een volwaardig alternatief.
• Bij koorts, flankpijn, ernstige ziektebeeld of als u veel andere gezondheidsproblemen heeft, neem contact op met uw arts; dan is vaak aanvullende diagnostiek en een andere behandeling nodig.
• Nooit een incomplete kuur afmaken en na herstel bij terugkerende klachten of herhaalde infecties urine laten onderzoeken (kweek).