Fenytoïne (Epanutin) is een anti-epilepticum dat artsen gebruiken om epileptische aanvallen onder controle te houden. Artsen schrijven dit geneesmiddel voornamelijk voor aan mensen met epilepsie, met name bij focale aanvallen en gegeneraliseerde tonisch-clonische aanvallen. Fenytoïne (Epanutin) kan ook aanvallen voorkomen na een hersenoperatie of na ernstig hoofdletsel. In de spoedeisende hulp gebruiken artsen soms intraveneus fenytoïne om aanvallen te voorkomen nadat de aandoening die status epilepticus wordt genoemd, is gestopt.
Veel voorkomende handelsnamen van fenytoïne-medicatie zijn Epanutin, Dilantin, Phenytek, Epanutin Infatabs en Fenitoina.
Fenytoïne (Epanutin) kan bij veel mensen epileptische aanvallen effectief onder controle houden. Klinische studies tonen aan dat de frequentie van aanvallen bij een groot deel van de patiënten die de juiste dosering innemen en een stabiele concentratie van het medicijn in het bloed handhaven, met ongeveer 60% afneemt. Fenytoïne heeft echter een smalle therapeutische bandbreedte. Dit betekent dat het verschil tussen een effectieve dosis en een toxische dosis klein kan zijn. Daarom controleren artsen tijdens de behandeling vaak de fenytoïneconcentraties in het bloed.
Werkingsmechanisme van fenytoïne (Epanutin)
Fenytoïne werkt door de elektrische activiteit in de zenuwcellen van de hersenen te stabiliseren. Epileptische aanvallen treden op wanneer groepen neuronen overmatige en gesynchroniseerde elektrische signalen produceren. Deze abnormale elektrische activiteit verspreidt zich over hersennetwerken en veroorzaakt ongecontroleerde bewegingen, bewustzijnsverlies of andere neurologische symptomen.
Fenytoïne beïnvloedt ook de calciumhuishouding en de afgifte van neurotransmitters in bepaalde hersengebieden. Deze secundaire werkingen kunnen bijdragen aan de beheersing van epileptische aanvallen.
Bijwerkingen van fenytoïne (Epanutin)
Fenytoïne kan veel bijwerkingen veroorzaken. Sommige bijwerkingen komen vaak voor en zijn mild, terwijl andere bijwerkingen zelden voorkomen maar ernstig kunnen zijn.
Veel voorkomende bijwerkingen van fenytoïne zijn:
- Duizeligheid
- Slaperigheid
- Onhandigheid of onvaste bewegingen
- Onduidelijke spraak
- Dubbelzien
- Misselijkheid
- Braken.
Veel voorkomende bijwerkingen op lange termijn van fenytoïne zijn:
- Vergroten van het tandvlees
- Overmatige haargroei
- Verruwing van de gelaatstrekken
- Schade aan de perifere zenuwen
- Botverlies.
Ernstige bijwerkingen van fenytoïne zijn:
- Ernstige huidreacties
- Leverbeschadiging
- Aandoeningen van de bloedcellen
- Geboorteafwijkingen tijdens de zwangerschap
- Ernstige allergische reacties
- Vergrote lymfeklieren.
Hieronder leggen we belangrijke bijwerkingen uit en geven we advies over hoe u deze kunt voorkomen of verminderen.
1. Neurologische bijwerkingen (duizeligheid, onhandigheid, onvaste bewegingen en onduidelijke spraak)
De neurologische bijwerkingen komen relatief vaak voor, vooral wanneer de fenytoïneconcentratie in het bloed te hoog wordt.
Ongeveer 15% van de mensen die fenytoïne (Epanutin) gebruiken, ervaart duizeligheid, ongeveer 22% heeft onvaste bewegingen of onhandigheid, ongeveer 10% ervaart onduidelijke spraak en ongeveer 10% ervaart dubbelzien.
Reden: Fenytoïne vermindert de elektrische activiteit in neuronen. Deze therapeutische werking onderdrukt epileptische aanvallen. Deze werking kan echter ook de normale neuronale signaaloverdracht onderdrukken in hersengebieden die het evenwicht, de coördinatie en de oogbewegingen regelen.
Het cerebellum speelt een belangrijke rol bij de coördinatie. Ophoping van fenytoïne in de neuronen van het cerebellum verstoort de normale functie van het cerebellum. Deze verstoring veroorzaakt onvast lopen, moeite met het controleren van bewegingen, onduidelijke spraak en snelle onwillekeurige oogbewegingen.
Een hoge fenytoïneconcentratie in het bloed verhoogt dit risico omdat de remming van de neuronen sterker wordt.
U kunt deze bijwerkingen verminderen door de volgende maatregelen te nemen:
- Neem precies de dosis die uw arts voorschrijft.
- Wijzig de dosis niet zonder medisch advies.
- Laat regelmatig bloedonderzoek doen om de fenytoïneconcentratie te meten.
- Vermijd alcohol, omdat alcohol de onderdrukking van het centrale zenuwstelsel versterkt.
Artsen verlagen vaak de dosis wanneer deze neurologische symptomen optreden. In de meeste gevallen verbeteren de symptomen na aanpassing van de dosis.
2. Tandvleesvergroting (gingivale hyperplasie)
Tandvleesvergroting is een typische bijwerking op lange termijn van fenytoïne.
Studies tonen aan dat deze bijwerking voorkomt bij ongeveer 35% van de mensen die fenytoïne op lange termijn gebruiken.
Deze bijwerking komt vaker voor bij kinderen en jonge volwassenen.
Reden: Fenytoïne stimuleert de activiteit van fibroblasten in het tandvleesweefsel. Fibroblasten produceren collageen en andere structurele eiwitten. De verhoogde activiteit van fibroblasten veroorzaakt overmatige groei van bindweefsel.
Fenytoïne beïnvloedt ook het calciummetabolisme in tandvleescellen. Het effect op calcium verstoort de normale celvernieuwing en verhoogt de weefselophoping.
Tandplak en lokale ontstekingen verergeren dit proces aanzienlijk. Bacteriële tandplak stimuleert ontstekingssignalen die extra weefselgroei bevorderen.
U kunt dit risico aanzienlijk verminderen door middel van mondverzorging:
- Poets uw tanden zorgvuldig, minstens twee keer per dag.
- Gebruik tandflos om tandplak tussen de tanden te verwijderen.
- Ga regelmatig naar de tandarts voor een professionele reiniging.
In ernstige gevallen kan de tandarts een tandvleesoperatie aanbevelen.
Artsen passen de medicatie soms aan als de tandvleesvergroting ernstig wordt.
3. Overmatige haargroei (hirsutisme)
Overmatige haargroei komt voor bij ongeveer 10% van de mensen die fenytoïne (Epanutin) gebruiken.
Deze bijwerking komt vaker voor bij vrouwen en kinderen.
Reden: Fenytoïne stimuleert de activiteit van de haarzakjes. Het medicijn verlengt de groeifase van de haarcyclus, waardoor het haar dikker en langer wordt.
Hormonale veranderingen kunnen ook bijdragen aan overmatige haargroei. Fenytoïne kan het androgeenmetabolisme licht beïnvloeden, wat van invloed is op de haarverdeling.
4. Perifere zenuwbeschadiging
Perifere zenuwbeschadiging komt voor bij ongeveer 7% van de patiënten na langdurig gebruik van fenytoïne.
Het risico neemt toe wanneer de behandeling met fenytoïne vele jaren voortduurt.
Fenytoïne kan perifere zenuwen beschadigen via verschillende mechanismen:
- Chronische onderdrukking van de activiteit van neuronale natriumkanalen
- Verstoring van het foliumzuurmetabolisme
- Directe toxische effecten op zenuwvezels.
Deze processen kunnen sensorische zenuwen langzaam beschadigen.
Symptomen zijn onder meer:
- Gevoelloosheid
- Tintelend gevoel
- Branderig gevoel in voeten of handen
- Verminderde gevoeligheid.
Artsen beperken dit risico door middel van verschillende maatregelen:
- Gebruik de laagst mogelijke effectieve dosis.
- Houd de symptomen in de gaten tijdens langdurige behandeling met fenytoïne.
- Meet regelmatig de fenytoïneconcentratie in het bloed.
Als er zenuwsymptomen optreden, moeten artsen mogelijk overschakelen op een ander medicijn.
5. Botverlies en osteoporose
Langdurige behandeling met fenytoïne verhoogt het risico op botziekten.
Onderzoek toont aan dat:
- De botdichtheid afneemt bij ongeveer 42% van de langdurige gebruikers van fenytoïne
- Het risico op botbreuken toeneemt na meerdere jaren van behandeling.
Reden: Fenytoïne activeert leverenzymen die vitamine D afbreken. Vitamine D speelt een essentiële rol bij de opname van calcium uit de darmen.
Verminderde vitamine D-activiteit leidt tot:
- Lagere calciumopname
- Secundaire hormonale veranderingen
- Verhoogde botafbraak.
Deze veranderingen verzwakken geleidelijk de botstructuur.
U kunt uw botten beschermen door middel van verschillende maatregelen:
- Voldoende vitamine D-inname
- Voldoende calciuminname
- Regelmatige gewichtdragende lichaamsbeweging
- Periodieke botdichtheidsmetingen.
Artsen kunnen vitamine D-supplementen voorschrijven aan patiënten die langdurig fenytoïne (Epanutin) gebruiken.
6. Ernstige huidreacties
Ernstige huidreacties komen zelden voor, maar zijn gevaarlijk. Twee ernstige aandoeningen zijn het Stevens-Johnson-syndroom en toxische epidermale necrolyse.
Ernstige huidreacties komen voor bij ongeveer 3 op de 10.000 mensen die fenytoïne gebruiken.
Reden: Metabolieten van fenytoïne kunnen zich binden aan eiwitten in huidcellen. Deze binding vormt abnormale immuundoelen. Het immuunsysteem valt vervolgens het huidweefsel aan.
De immuunaanval veroorzaakt uitgebreide huidontsteking, blaarvorming en huidvervelling.
U moet onmiddellijk medische hulp inroepen als er vroege symptomen optreden:
- Koorts
- Huiduitslag
- Zweren in de mond
- Oogirritatie.
Artsen stoppen onmiddellijk met de behandeling met fenytoïne wanneer deze symptomen optreden.
Genetische tests kunnen sommige hoogrisicopatiënten identificeren voordat de behandeling met fenytoïne begint.
7. Leverbeschadiging
Leverbeschadiging komt voor bij ongeveer 3% van de mensen die fenytoïne gebruiken.
Ernstige leverschade komt veel minder vaak voor.
Het metabolisme van fenytoïne vindt voornamelijk plaats in de lever. Tijdens het metabolisme kunnen reactieve tussenproducten ontstaan die de levercellen beschadigen.
Immuunreacties kunnen ook bijdragen aan het ontstaan van leverontsteking.
U kunt dit risico verminderen door de leverenzymwaarden te controleren, overmatig alcoholgebruik te vermijden en de medicatie te stoppen als er leverschade optreedt.
Symptomen van leverschade zijn onder andere:
- Gele huid
- Donkere urine
- Buikpijn
- Vermoeidheid.
Wie mag fenytoïne niet gebruiken? Wat zijn alternatieve medicijnen?
Bepaalde groepen moeten Epanutin (fenytoïne) vermijden omdat de risico’s groter zijn dan de voordelen.
Mensen met ernstige leverziekte
De lever metaboliseert fenytoïne. Ernstige leverfunctiestoornissen verminderen het vermogen om dit medicijn af te breken. Dit verminderde metabolisme verhoogt de ophoping van toxische stoffen.
Voor deze mensen schrijven artsen vaak alternatieve medicijnen voor, zoals levetiracetam en gabapentine. Deze medicijnen zijn minder afhankelijk van de lever voor hun afbraak.
Zwangere vrouwen
Fenytoïne kan afwijkingen bij de foetus veroorzaken, waaronder gezichtsafwijkingen, hartafwijkingen en groeiachterstand.
De aandoening die foetaal hydantoïnesyndroom wordt genoemd, komt voor bij ongeveer 7% van de zwangere vrouwen die fenytoïne gebruiken.
Voor zwangere vrouwen kunnen artsen veiligere alternatieve medicijnen voorschrijven, zoals lamotrigine en levetiracetam.
Mensen met eerdere ernstige huidreacties
Iedereen die eerder het Stevens-Johnson-syndroom of toxische epidermale necrolyse heeft ontwikkeld door fenytoïne, mag dit medicijn nooit meer gebruiken. Herblootstelling aan het medicijn kan een levensbedreigende reactie veroorzaken.
Voor deze mensen kiezen artsen vaak voor alternatieve medicijnen zoals valproaat, levetiracetam en topiramaat. Deze medicijnen hebben een andere chemische structuur en een lager risico op dezelfde immuunreactie.
Discussion about this post