Nipah-virus: huidige situatie en betekenis voor Nederland

Samenvatting

Er zijn op dit moment geen bevestigde gevallen van het Nipah-virus in Nederland. De recente aandacht komt door twee laboratoriumbevestigde gevallen in de Indiase deelstaat West Bengal (gevallen met begin van klachten eind december 2025; officiële updates eind januari 2026). Europese instanties beoordelen het risico voor Europa als zeer laag en het RIVM volgt de situatie actief.

De situatie in Nederland (actueel)

Nederland heeft op dit moment 0 bevestigde Nipah-gevallen. Het RIVM en Nederlandse media melden dat Nederland de situatie volgt, maar er is geen reden tot paniek volgens Nederlandse gezondheidsautoriteiten. De nationale coördinatie voor infectieziektebestrijding (LCI / RIVM) zou bij een (vermoedelijk) importgeval de casus coördineren en richtlijnen en triage afgeven.

De recente, bevestigde gevallen (internationaal — relevant voor de berichtgeving)

• Waar / hoeveel: Op 13–27 januari 2026 meldden Indiase autoriteiten en de WHO dat er twee laboratoriumbevestigde gevallen waren in West Bengal (India). De WHO-publicatie van 29 januari 2026 en persmeldingen (Reuters/India NCDC) bevestigen de twee gevallen.
• Wie en locatiegegevens (publieke informatie): Officiële berichten geven aan dat het beide jonge verpleegkundigen (25 jaar) zouden betreffen die werkzaam waren in hetzelfde privé-ziekenhuis in Barasat (North 24 Parganas district). Eén van hen bezocht kort vóór ziekte haar thuisregio (gemeld: Katwa, Purba Bardhaman) en werd daar eerst behandeld voordat de besmetting werd gediagnosticeerd en doorgezonden. Deze details werden in lokale en nationale pers en in documentatie van de Indiase autoriteiten genoemd; autoriteiten meldden ook dat contactonderzoek is uitgevoerd.
• Contactonderzoek: De Indiase autoriteiten rapporteerden dat 196 contacten werden getraceerd en dat deze contacten (tot op het moment van rapportage) asymptomatisch waren en negatief testten — een teken dat er geen brede, ongecontroleerde verspreiding was gevonden.

Wat is het Nipah-virus en hoe gevaarlijk is het?

• Type virus: Nipah (NiV) is een zoonotisch RNA-virus uit het geslacht Henipavirus (familie Paramyxoviridae). De natuurlijke reservoirgastheer zijn fruitvleermuizen (Pteropus-soorten).
• Ziektebeeld en ernst: Infectie varieert van asymptomatisch of milde ziekte tot ernstige acute respiratoire ziekte en encefalitis (hersenenontsteking). Case fatality rates (CFR) in eerdere uitbraken lagen typisch tussen ongeveer 40–75%, afhankelijk van de stam, beschikbare zorg en het beloop. Daarom wordt NiV door WHO als “priority pathogen” gezien en NiV-uitbraken krijgen hoge aandacht.
• Transmissieroutes: Belangrijkste routes zijn (1) direct dier-naar-mens (bv via contact met besmette vleermuisuitwerpselen of via besmet fruit / sap), (2) via tussen-gastdieren (historisch: varkens), en (3) mens-op-mens via nauw contact, uitgescheiden lichaamsvloeistoffen of onbeschermde zorgverlening (nosocomiale transmissie). Mens-op-mensoverdracht treedt vooral op bij intensief contact zonder beschermende maatregelen.

Symptomen — waarop moet u letten

• Vroege klachten: koorts, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid, braken; keelpijn en hoesten komen voor.
• Progressie: sommige patiënten ontwikkelen acute ademhalingsproblemen en/of neurologische symptomen zoals verwardheid, sufheid, convulsies en uiteindelijk coma (encefalitis). Bij patiënten die ernstige encefalitis ontwikkelen, kan het verloop snel en fulminant zijn. Ook blijvende neurologische schade is mogelijk bij overlevenden.

Preventie en advies

• Algemene preventie (WHO/CDC-advies):
  • Vermijd contact met vleermuizen en met vee dat met vleermuizen in aanraking kan zijn; raak geen wilde vleermuizen aan; eet geen fruit dat mogelijk door vleermuizen is besmet en vermijd rauwe of niet-gepasteuriseerde palm- of fruitsappen waarvan besmetting mogelijk is.
  • Bij reizen naar getroffen regio’s: let op persoonlijke hygiëne, vermijd contact met zieke mensen en dieren, meld zich bij de GGD of huisarts bij klachten na terugkomst.
  • In de zorg: strikte toepassing van infectiepreventie-maatregelen (PPE, isolatie, handhygiëne, adequate ventilatie) bij het verzorgen van verdachte of bevestigde patiënten.
• Nederlandse context: Nederland volgt WHO/ECDC-adviezen en heeft screening- en triageprotocollen in ziekenhuizen; bij een vermoedelijk geval coördineert het RIVM/LCI de respons en wordt het betreffende ziekenhuis (of gespecialiseerde isolatie-unit) ingezet. Voor reizigers geldt: neem bij klachten contact op met uw huisarts of de GGD en meld recente reizen naar regio’s met gemelde gevallen.

Behandeling — wat gebeurt er en waar in Nederland?

• Medische behandeling: Er bestaat geen goedgekeurde antivirale therapie of vaccin speciaal tegen Nipah; behandeling is ondersteunend en symptoomgericht (vochtbalans, beademing wanneer nodig, behandeling van complicaties, intensieve zorg). Sommige antivirale middelen (bv. ribavirin) zijn in het verleden geëvalueerd, maar er is geen bewezen, algemeen geaccepteerde specifieke therapie. De WHO en CDC adviseren vroege herkenning en strikte isolatie en ondersteunende intensive care voor ernstig zieke patiënten.
• Waar in Nederland: In Nederland zouden (vermoedelijke of bevestigde) patiënten worden behandeld binnen het reguliere netwerk voor infectieziektebestrijding onder coördinatie van het RIVM/LCI. Ziekenhuizen met gespecialiseerde infectieziekteafdelingen en ervaring in behandeling van hoogrisico-infecties — zoals universitaire centra en grote academische ziekenhuizen (bijv. Erasmus MC, Amsterdam UMC, Radboudumc, UMCG) — hebben de diagnostische en klinische capaciteit om ernstig zieke patiënten te behandelen en werken samen met landelijke coördinatie. Nederlandse richtlijnen voor HCID/isolatie en professionele netwerken (NVMM, LCI-richtlijnen) beschrijven procedures voor HLIU-achtige opvang en persoonlijke beschermingsmiddelen.

Cijfers & data (kort overzicht, laatste bevestigde updates)

• Nederland: 0 bevestigde gevallen (RIVM / lokale berichtgeving; monitoring loopt).
• Internationaal (actueel, eind januari 2026): Twee recent bevestigde gevallen in West Bengal, India (rapportage en updates: Indiase NCDC/PIB, WHO update 29 jan 2026). Contactonderzoek: 196 contacten getraceerd en tot rapportagemoment geen besmettingen onder die contacten vastgesteld. Europese instanties (ECDC) beoordelen het risico voor Europa als zeer laag.
• Klinische cijfers uit verleden: Gevalsstijfheid (CFR) uit eerdere uitbraken varieerde typisch tussen 40–75%, en NiV staat op WHO’s prioriteitenlijst voor onderzoek en ontwikkeling.

Op dit moment is het risico voor Nederland zeer laag: er zijn geen gevallen in ons land, Nederlandse autoriteiten volgen de situatie en Europese/Wereldgezondheidsorganisaties adviseren waakzaamheid maar geen reisbeperkingen richting Europa. Voor reizigers naar Zuid- of Zuidoost-Azië geldt: wees voorzichtig, let op hygiëne en vermijd risicovol contact met vleermuizen/vee of onhygiënisch bereid voedsel; meld zich bij klachten na terugkomst.