Hoe chronische ontsteking hiv-infectie compliceert?

Ontsteking vindt plaats in aanwezigheid van een agens, infectie of gebeurtenis die het lichaam kan schaden. Specifiek met hiv is het een veel complexere kwestie omdat de aandoening zowel een oorzaak als een gevolg heeft. Aan de ene kant treedt ontsteking op als een directe reactie op de hiv-infectie zelf. Anderzijds kan een chronische ontsteking – een ontsteking die zelfs aanhoudt als iemand hiv-therapie krijgt – onbedoeld schade toebrengen aan normale cellen en weefsels die niet door hiv worden aangetast.

Het is een catch-22 die wetenschappers blijft verwarren en de mensen die met de ziekte leven uitdaagt.

Ontsteking verklaard

Ontsteking is een complex biologisch proces dat optreedt als reactie op een pathogeen (zoals een virus, bacterie of parasiet), evenals blootstelling aan giftige stoffen of een verwonding. Het is een facet van de immuunafweer van het lichaam, die tot doel heeft beschadigde cellen te herstellen en het lichaam terug te brengen naar zijn normale, gezonde toestand.

Wanneer een infectie of trauma optreedt, reageert het lichaam door kleine bloedvaten te verwijden om zowel de bloedtoevoer als de doorlaatbaarheid van de vaatweefsels te vergroten. Dit zorgt er op zijn beurt voor dat weefsels opzwellen, waardoor bloed en defensieve witte bloedcellen naar binnen kunnen stromen. Deze cellen (neutrofielen en monocyten genoemd) omringen en vernietigen elk vreemd agens, waarna het genezingsproces kan beginnen.

Soms kan een ontsteking gelokaliseerd zijn, zoals bij een snijwond of een insectenbeet. Op andere momenten kan het worden gegeneraliseerd en het hele lichaam aantasten, zoals kan gebeuren tijdens een infectie of bepaalde medicijnallergieën.

Ontsteking wordt meestal geclassificeerd als acuut of chronisch. Een acute ontsteking wordt gekenmerkt door een snel begin en een korte duur. Bij hiv kan een nieuwe infectie bijvoorbeeld een acute reactie uitlokken, wat vaak resulteert in gezwollen lymfeklieren, griepachtige symptomen en uitslag over het hele lichaam.

Daarentegen houdt chronische ontsteking gedurende langere tijd aan. Nogmaals, we zien dit bij HIV, waarbij de acute symptomen verdwijnen maar de onderliggende infectie blijft. Ook al zijn er tijdens dit chronische infectiestadium weinig of geen symptomen, het lichaam zal blijven reageren op de aanwezigheid van hiv met een continue, lichte ontsteking.

Teveel van het goede?

Ontsteking is meestal een goede zaak. Maar als het niet wordt gecontroleerd, kan het het lichaam tegen zichzelf keren en ernstige schade oplopen. De redenen hiervoor zijn zowel eenvoudig als niet zo eenvoudig.

Vanuit een breder perspectief zal de aanwezigheid van een pathogeen een immuunrespons aanwakkeren, met als doel de vreemde agent te targeten en te doden. Tijdens dit proces kunnen ook normale cellen worden beschadigd of vernietigd. Als het proces onverminderd doorgaat, zoals bij HIV, begint de ontstekingsdruk op de cellen te stijgen.

Erger nog, zelfs wanneer een persoon volledig onderdrukkende antiretrovirale therapie krijgt, zal er een onderliggende, lichte ontsteking blijven bestaan, simpelweg omdat het virus er nog steeds is. En hoewel dit erop kan wijzen dat ontsteking in dit stadium minder een probleem is, is dit niet altijd het geval.

Een recent onderzoek onder hiv-elitecontroleurs (individuen die het virus kunnen onderdrukken zonder het gebruik van medicijnen) toonde aan dat, ondanks het voordeel van natuurlijke controle, er een 77% groter risico was op ziekenhuisopname als gevolg van hart- en vaatziekten en andere ziekten in vergelijking met behandelde , niet-elite-controllers. Dat dezelfde ziekteniveaus werden waargenomen bij onbehandelde, niet-elite-controleurs, suggereert sterk dat de reactie van het lichaam op HIV net zoveel langetermijngevolgen kan hebben als de ziekte zelf.

Wat we bij mensen met een langdurige ziekte zien, zijn soms ingrijpende veranderingen in de celstructuur, tot aan de verslechtering van de genetische codering toe. Deze veranderingen komen overeen met die bij ouderen, waarbij cellen minder in staat zijn om te repliceren en beginnen te ervaren wat we voortijdige apoptose (vroege celdood) noemen. Dit komt op zijn beurt overeen met het verhoogde aantal hartaandoeningen, kankers, nieraandoeningen, dementie en andere ziekten die vaak worden geassocieerd met oudere leeftijd.

In feite kan chronische ontsteking, zelfs bij lage niveaus, het lichaam voor zijn tijd “verouderen”, vaak wel 10 tot 15 jaar.

Het complexe verband tussen ontsteking en ziekte

Hoewel onderzoekers nog steeds moeite hebben om de mechanismen te begrijpen die deze bijwerkingen veroorzaken, hebben een aantal onderzoeken ons inzicht gegeven in het verband tussen chronische ontstekingen en ziekte.

De belangrijkste daarvan was de studie Strategies for Management of Antiretroviral Therapy (SMART), waarin de klinische impact van vroege hiv-behandeling werd vergeleken met uitgestelde behandeling. Een van de dingen die de wetenschappers ontdekten, was dat, na het starten van de therapie, de ontstekingsmarkers in het bloed afnamen, maar nooit tot de niveaus die werden gezien bij hiv-negatieve mensen. Restontsteking bleef bestaan, zelfs wanneer virale onderdrukking werd bereikt, waarvan de niveaus consistent waren met toenemende mate van arteriosclerose (verharding van de slagaders) en andere cardiovasculaire aandoeningen.

Een verwante studie van de Universiteit van Californië, San Francisco, toonde verder een directe correlatie aan tussen de dikte van arteriële wanden bij mensen met hiv en de niveaus van ontstekingscellen in hun bloed. Terwijl individuen die hiv-therapie kregen dunnere wanden en minder ontstekingsmarkers hadden in vergelijking met een onbehandelde tegenhanger, benaderde geen van beide de “normale” arteriële dikte die wordt gezien in de algemene bevolking.

Chronische ontsteking bleek een vergelijkbare impact te hebben op de nieren, met verhoogde percentages fibrose (littekens) en nierdisfunctie, evenals op de lever, hersenen en andere orgaansystemen.

Chronische ontsteking en levensverwachting

Is het, gezien het verband tussen chronische ontstekingen en aan veroudering gerelateerde ziekten, redelijk om te suggereren dat de levensverwachting ook van invloed kan zijn op mensen met hiv?

Niet noodzakelijk. We weten bijvoorbeeld dat een 20-jarige die hiv-therapie krijgt, nu kan verwachten dat hij of zij begin 70 zal worden, volgens onderzoek van de North American AIDS Cohort Collaboration on Research and Design (NA-ACCORD).

Dat gezegd hebbende, kan de levensduur aanzienlijk worden verkort als gevolg van deze niet-hiv-geassocieerde ziekten. Ontsteking is een belangrijke factor, evenals de behandelingsstatus, virale controle, familiegeschiedenis en levensstijlkeuzes (inclusief roken, alcohol en dieet).

Het simpele feit is dit: ontsteking is op de een of andere manier verbonden met praktisch alle slechte dingen die ons lichaam kan overkomen. En hoewel mensen met hiv langer leven en veel minder opportunistische infecties ervaren dan ooit tevoren, hebben ze nog steeds meer hartaandoeningen en niet-hiv-gerelateerde kankers dan de algemene bevolking.

Door vroeg met de behandeling te beginnen, deze consequent te gebruiken en een meer gezondheidsbewuste levensstijl te leiden, kunnen veel van deze risico’s worden beperkt of zelfs worden uitgewist. Na verloop van tijd hopen wetenschappers deze doelen te bereiken door middelen te vinden om de immuunrespons te temperen om de langdurige stress van ontstekingen beter te verlichten.