AIDS Dementie Complex

AIDS-dementiecomplex (ADC), ook bekend als hiv-encefalopathie, is een neurologische aandoening die rechtstreeks door hiv wordt veroorzaakt. Het is een aandoening die door de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) is geclassificeerd als een AIDS-definiërende aandoening en wordt gekenmerkt door de verslechtering van de cognitieve, motorische en gedragsfunctie, waarvan de symptomen kunnen zijn:

• Geheugen- en concentratieproblemen
• Verminderde emotionele en/of intellectuele respons
• Duidelijke gedragsveranderingen
• Verminderde kracht/kwetsbaarheid
• Verlies van fijne motoriek (bijv. tremoren, onhandigheid)
• Progressief verlies van mobiliteit
• Dementie

Dementie wordt gedefinieerd als een aanhoudende verstoring van mentale processen gekenmerkt door persoonlijkheidsveranderingen, geheugenstoornissen en verminderd redeneren.

Oorzaken van aids-dementie

ADC treedt meestal op bij gevorderde ziekte wanneer het CD4-aantal van de patiënt lager is dan 200 cellen/μl en in het algemeen gepaard gaat met een hoge virale belasting.

In tegenstelling tot de meeste AIDS-definiërende aandoeningen, is ADC geen opportunistische infectie voor zover de aandoening wordt veroorzaakt door HIV zelf. Onderzoek wijst uit dat met HIV geïnfecteerde witte bloedcellen, macrofagen genaamd, en zenuwcellen, microglia genaamd, neurotoxinen afscheiden die een negatief effect hebben op het ontwikkelende en rijpe zenuwweefsel. In de loop van de tijd kan dit leiden tot degeneratie van de synaptische functie (dwz de overdracht van informatie tussen neuronen), evenals indirecte celdood in neuronen.

Diagnose en behandeling van aids-dementie

Er is geen enkele test die de diagnose van hiv-encefalopathie kan bevestigen. De diagnose wordt grotendeels gesteld door uitsluiting, waardoor andere mogelijke oorzaken van de stoornis worden uitgesloten. Een volledige beoordeling moet worden gemaakt door een ervaren clinicus, waarbij de geschiedenis van de patiënt, laboratoriumtests (bijv. lumbaalpunctie), hersenscans (MRI, CT-scan) en een beoordeling van de zogenaamde “stadiumkenmerken” worden onderzocht.

Stadiumkenmerken bepalen de ernst van de beperking op een schaal van 0 tot 4, als volgt:

• Stadium 0: Normale motorische en mentale functie.
• Stadium 0.5: Minimale disfunctie met normale gang en kracht. De persoon kan werken en de dagelijkse routines uitvoeren.
• Stadium 1: Functionele stoornis van motorische en/of mentale vaardigheden. De persoon kan nog steeds zonder hulp lopen en alle dagelijkse taken uitvoeren, behalve de meest veeleisende.
• Fase 2: Kan niet werken en heeft problemen met moeilijkere aspecten van het dagelijks leven. De persoon kan echter nog steeds voor zichzelf zorgen en kan lopen (zij het af en toe met behulp van een enkele steun).
• Fase 3: Grote mentale en/of motorische achterstand. Persoon kan niet voor zichzelf zorgen.
• Stadium 4: Bijna vegetatieve toestand.

Hoewel de meer ernstige manifestaties van ADC in aantal sterk zijn afgenomen sinds de komst van antiretrovirale combinatietherapie (ART), wordt milde neurocognitieve stoornis nog steeds gezien bij ongeveer 30% van degenen met asymptomatische HIV en 50% van degenen met AIDS.

Over het algemeen wordt gezien dat het risico op ADC hoger is bij personen die geen virale onderdrukking hebben bereikt, hoewel het kan aanhouden bij drie tot 10% van degenen met een volledig gecontroleerd virus. Er wordt gesuggereerd dat vroege ART-interventie het risico op ADC kan vertragen of verminderen.

Voor mensen met een toerekenbare neurocognitieve stoornis wordt momenteel behandeling met een medicijn genaamd dolutegravir aanbevolen, omdat het zeer effectief is bij het penetreren van het centrale zenuwstelsel.

Ook gekend als:

• HIV-encefalopathie
• HIV-geassocieerde neurocognitieve stoornis (HAND)
• HIV-geassocieerde dementie (HAD)