Nachtelijke duizeligheid bij ouderen: oorzaken en behandeling

Nachtelijke duizeligheid, of episodes van een licht gevoel in het hoofd, een wankel gevoel of een draaierig gevoel gedurende de nacht, zijn een veelvoorkomend probleem onder ouderen. Deze aandoening kan de slaap verstoren, de kwaliteit van leven verminderen en het risico op vallen en verwondingen vergroten. Oorzaken zijn meestal een abnormale bloeddruk, stoornissen van het binnenoor, vestibulaire stoornissen, maar kunnen ook andere aandoeningen zijn.

Veelvoorkomende oorzaken van nachtelijke duizeligheid bij ouderen

Nachtelijke duizeligheid kan het gevolg zijn van verschillende factoren, variërend van medische aandoeningen tot omgevingsinvloeden.

1. Orthostatische hypotensie (orthostatic hypotension)

Orthostatische hypotensie betekent dat de bloeddruk aanzienlijk daalt bij het staan ​​of veranderen van houding, wat leidt tot een verminderde bloedtoevoer naar de hersenen. Deze aandoening treedt op omdat langdurig liggen de vasculaire tonus vermindert, en plotselinge veranderingen in positie het autonome zenuwstelsel uitdagen, dat bij ouderen mogelijk al aangetast is. Uitdroging, het gebruik van medicijnen of leeftijdsgebonden stijfheid in de bloedvaten kunnen deze aandoening verergeren.

Diagnose:

• Bloeddrukmonitoring: Meet de bloeddruk terwijl u ligt en vervolgens nadat u bent gaan staan.
• Kanteltafeltest: Simuleert positieveranderingen om de bloeddrukrespons te beoordelen.

Behandeling van orthostatische hypotensie:

• Veranderingen in levensstijl: Moedig langzame bewegingen aan bij het opstaan, verhoog de hydratatie en verhoog het hoofdeinde van het bed.
• Medicijnen: Midodrine of fludrocortison kunnen worden voorgeschreven om de bloeddruk te stabiliseren.
• Compressiekousen: Verbeteren de veneuze terugkeer en voorkomen ophoping van bloed in de onderste ledematen.

2. Goedaardige paroxismale positieduizeligheid

Goedaardige paroxysmale positieduizeligheid is het gevolg van verplaatste calciumkristallen (otoconia) in het binnenoor die de normale evenwichtssignalen verstoren. Deze calciumkristallen, die van nature voorkomen in de utrikel van het binnenoor, kunnen losraken als gevolg van leeftijdsgebonden degeneratie of klein hoofdtrauma, waardoor ze in de halfcirkelvormige kanalen terechtkomen waar ze onjuiste signalen over hoofdbewegingen stimuleren.

Diagnose:

• Dix-Hallpike-manoeuvre: veroorzaakt duizeligheid en nystagmus om goedaardige paroxysmale positieduizeligheid te bevestigen.
• Anamnese van de patiënt: Plotselinge duizeligheid veroorzaakt door hoofdbewegingen.

Behandeling van benigne paroxysmale positieduizeligheid:

• Epley-manoeuvre: herpositioneert de verplaatste otoconia.
• Vestibulaire revalidatieoefeningen: Verbetert het evenwicht en vermindert de symptomen.

3. Obstructieve slaapapneu (obstructive sleep apnea)

Obstructieve slaapapneu veroorzaakt intermitterend zuurstofgebrek als gevolg van instorting van de luchtwegen tijdens de slaap. Deze aandoening leidt tot perioden van hypoxie die de hersenfunctie aantasten en duizeligheid kunnen veroorzaken. Bovendien verstoort een gefragmenteerde slaap het vermogen van het lichaam om de bloeddruk en het evenwicht te reguleren.

Diagnose:

• Polysomnografie: bewaakt de ademhaling, het zuurstofniveau en het slaappatroon.
• Thuistesten op slaapapneu: een andere optie voor voorlopige beoordeling.

Behandeling van obstructieve slaapapneu:

• Continue positieve luchtwegdruk (CPAP): Houdt de luchtwegen open tijdens de slaap.
• Gewichtsbeheersing: Vermindert de ernst van obstructieve slaapapneu.
• Positietherapie: Moedigt slapen in niet-liggende posities aan.

4. Vestibulaire stoornissen

Aandoeningen zoals de ziekte van Menière of vestibulaire neuritis kunnen de functie van het binnenoor beïnvloeden, waardoor de signalen die helpen het evenwicht te bewaren worden verstoord. Bij de ziekte van Menière is er bijvoorbeeld sprake van abnormale vochtophoping in het binnenoor, terwijl vestibulaire neuritis vaak verband houdt met virale infecties die de vestibulaire zenuw ontsteken.

Diagnose:

• Audiometrie: beoordeelt de gehoorfunctie.
• Videonystagmografie (VNG): Evalueert de vestibulaire respons.
• Magnetische resonantiebeeldvorming (MRI): sluit structurele afwijkingen uit.

Behandeling van vestibulaire stoornissen:

• Gebruik van medicijnen: Betahistine of diuretica kunnen de vestibulaire symptomen verminderen.
• Levensstijlaanpassingen: Vermijd triggers zoals zout, cafeïne en stress.
• Vestibulaire therapie: Verbetert de balans.

5. Hypoglykemie

Een lage bloedsuikerspiegel gedurende de nacht kan duizeligheid veroorzaken, omdat de hersenen voor energie sterk afhankelijk zijn van glucose. Nachtelijke hypoglykemie komt vaak voor bij mensen met diabetes die insuline of sulfonylureumderivaten gebruiken, omdat deze medicijnen de glucosespiegels buitensporig kunnen verlagen, vooral als maaltijden of snacks worden overgeslagen.

Diagnose:

• Bloedglucosemonitoring: Controleer de bloedsuikerspiegel tijdens vermoedelijke episoden.
• Continue glucosemonitoring (CGM): Volgt schommelingen gedurende de nacht.

Behandeling van hypoglykemie:

• Dieetaanpassingen: Voeg een tussendoortje voor het slapengaan toe met complexe koolhydraten en eiwitten.
• Medicatiebeoordeling: Pas de medicatiedoses aan om nachtelijke hypoglykemie te voorkomen.
• Glucosetabletten: Bieden onmiddellijke verlichting tijdens episoden van hypoglykemie.

6. Bijwerkingen van medicijnen

Medicijnen zoals kalmerende middelen, antihypertensiva of antidepressiva kunnen duizeligheid veroorzaken omdat ze het centrale zenuwstelsel verstoren, de bloeddruk verlagen of het evenwicht beïnvloeden. Oudere volwassenen zijn bijzonder gevoelig vanwege veranderingen in het metabolisme en de klaring van geneesmiddelen met de leeftijd.

Behandelingsopties:

• Medicijndosering aanpassen: Verminder of schakel over op alternatieve medicijnen.
• Wijzigingen in de timing: Neem indien mogelijk medicijnen eerder op de dag in.
• Nauwlettend toezicht: Observeer na aanpassingen of er verbetering is.

7. Uitdroging en verstoorde elektrolytenbalans

Onvoldoende vochtinname kan leiden tot uitdroging, een verminderd bloedvolume en een verminderde cardiovasculaire functie. Een verstoord elektrolytenevenwicht, met name een laag natriumgehalte (hyponatriëmie) of een laag kaliumgehalte (hypokaliëmie), verstoort de zenuw- en spierfunctie, inclusief zenuwen en spieren die betrokken zijn bij het handhaven van het evenwicht.

Diagnose:

• Bloedonderzoek: Beoordeel de hydratatie en het elektrolytniveau.
• Urineonderzoek: duidt op uitdroging of problemen met de nierfunctie.

Behandeling van uitdroging en verstoorde elektrolytenbalans:

• Rehydratatie: Moedig de waterinname aan of dien intraveneuze vloeistoffen toe als deze ernstig zijn.
• Elektrolytencorrectie: Gebruik voedingssupplementen of veranderingen in het dieet.
• Monitoring: Regelmatige controles om herhaling te voorkomen.

Veel ouderen beschrijven nachtelijke duizeligheid als desoriënterend en angstwekkend. Mensen met nachtelijke duizeligheid moeten naar een arts gaan als de duizeligheid steeds terugkomt, plotseling begint, het dagelijks leven verstoort, lang aanhoudt of geen duidelijke oorzaak heeft. Als de duizeligheid gepaard gaat met ernstige hoofdpijn, pijn op de borst, snelle of onregelmatige hartslag, moeite met lopen of flauwvallen, moeten ze onmiddellijk medische hulp inroepen.