Bloed in de ontlasting, ook wel rectaal bloedverlies genoemd, is een symptoom dat bij veel mensen voorkomt en kan variëren van helder rood bloed op het toiletpapier tot donkere, teerachtige ontlasting. Dit kan wijzen op problemen in het maag-darmkanaal, variërend van onschuldige aandoeningen tot ernstigere ziekten. In Nederland ervaart ongeveer één op de vijf volwassenen jaarlijks een episode van bloed uit de anus. Het symptoom kan angstaanjagend zijn, maar tijdige aandacht is cruciaal.
Is dit een gevaarlijk symptoom?
Bloed in de ontlasting is niet altijd gevaarlijk, maar het kan een teken zijn van ernstige aandoeningen zoals darmkanker of ontstekingen, en mag daarom nooit genegeerd worden.
Helderrood bloed wijst vaak op problemen in de lagere darm, zoals aambeien of scheurtjes, die meestal onschuldig zijn en vanzelf overgaan. Donker of zwart bloed (melena) duidt op bloedingen hoger in het spijsverteringskanaal, zoals maagzweren, en kan ernstiger zijn omdat het bloed al deels verteerd is. De kans op darmkanker is klein – ongeveer drie op de honderd personen boven de 40 jaar met dit symptoom heeft kanker – maar het risico neemt toe met leeftijd, familiegeschiedenis of bijkomende klachten zoals gewichtsverlies of buikpijn. Altijd een huisarts raadplegen, vooral als het persistent is, om ernstige oorzaken uit te sluiten.
Oorzaken
Bloed in de ontlasting ontstaat wanneer bloedvaten in het maag-darmkanaal beschadigd raken, bijvoorbeeld door druk, ontsteking of tumoren. Dit leidt tot lekkage van bloed in de feces. Hieronder volgen de belangrijkste oorzaken.
1. Aambeien
Aambeien zijn gezwollen bloedvaten in de anus of endeldarm, veroorzaakt door druk tijdens persen bij constipatie, zwangerschap, overgewicht of een vezelarm dieet. Ze bloeden wanneer de kwetsbare vaten scheuren bij passage van ontlasting, resulterend in helder rood bloed op papier of ontlasting. Dit is de meest voorkomende oorzaak van rectaal bloedverlies (16-35% van gevallen). In Nederland komt het voor bij ongeveer 30% van de bevolking, en één op de twee volwassenen krijgt er ooit mee te maken; jaarlijks bezoeken 250.000 mensen een arts ervoor.
2. Anale fissuren
Anale fissuren zijn scheurtjes in de anuswand, vaak veroorzaakt door harde ontlasting bij constipatie, diarree of trauma zoals anale seks. Het scheurtje bloedt bij elke defecatie doordat het opengetrokken wordt, met pijn en helder rood bloed. Dit komt voor in 5-9% van rectaal bloedverlies gevallen. De incidentie in Nederland is 2,5 per 1.000 patiënten per jaar, met een piek tussen 45-64 jaar.
3. Diverticulose en diverticulitis
Diverticulose zijn uitstulpingen in de darmwand, vooral in de sigmoid, veroorzaakt door hoge druk bij vezelarme voeding en constipatie. Bloedverlies ontstaat als een bloedvat in een divertikel scheurt, vaak pijnloos en massaal. Bij diverticulitis (ontsteking) kan het bloeden door erosie. Dit veroorzaakt 1% van rectaal bloedverlies. Prevalentie in Nederland is 23,5 per 1.000 patiënten per jaar, met meer dan 40% boven de 40 jaar en tot 70-80% boven de 80.
4. Darmpoliepen
Poliepen zijn goedaardige uitgroeisels in de darm, veroorzaakt door celmutaties; adenomateuze poliepen kunnen vasculariseren en bloeden bij passage van ontlasting. Bloed is vaak occult of gemengd. Ze veroorzaken 2-12% van bloedverlies. In Nederland komen poliepen voor bij 5-20% van de bevolking, met hogere kans boven de 55 jaar.
5. Colorectale kanker
Darmkanker ontstaat uit poliepen via de adenoma-carcinoomsequentie, beïnvloed door leeftijd, genetica, dieet en roken. Tumoren bloeden door erosie of ulceratie, met bloed gemengd in ontlasting. Dit veroorzaakt 7% van rectaal bloedverlies. Jaarlijks zijn er circa 13.000 nieuwe gevallen in Nederland; prevalentie is ongeveer 81.500 mensen (4,97 per 1.000 mannen, 4,21 per 1.000 vrouwen).
6. Inflammatoire darmziekten
Inflammatoire darmziekten zoals colitis ulcerosa en ziekte van Crohn veroorzaakt chronische ontstekingen door immuunstoornissen, genetica en omgevingsfactoren. Ontstoken slijmvlies bloedt, met bloederige diarree. Dit is oorzaak in 5% van gevallen. Prevalentie in Nederland is 577,6 per 100.000 inwoners, met ruim 100.000 patiënten.
7. Maag- en darmzweren
Maagzweren (peptische ulcera) ontstaan door Helicobacter pylori-infectie, NSAID-gebruik of stress, leidend tot erosie van de maagwand. Bloedverlies is donker door maagzuur. In Nederland heeft één op de tien mensen ooit een maagzweer; 15% onder 40 jaar en 30% boven 60 is besmet met H. pylori.
8. Andere oorzaken
Minder vaak: angiodysplasieën (vaatmisvormingen, 3% bij vrouwen >80), infecties, proctitis, ischemische colitis of iatrogene oorzaken zoals medicijnen. In 30-40% wordt geen oorzaak gevonden.
Wat moet je doen?
Bij bloed in de ontlasting altijd een huisarts raadplegen, vooral als het nieuw is, persistent (>enkele weken), of gepaard gaat met pijn, gewichtsverlies of duizeligheid.
Zelfmaatregelen: eet vezelrijk (groente, fruit, volkoren), drink 1,5-2 liter per dag, beweeg dagelijks en vermijd persen om constipatie te voorkomen. Gebruik eventueel laxantia of zalfjes voor aambeien/fissuren. Bel direct bij veel bloedverlies of bij gebruik van bloedverdunners. Deelnemers aan het bevolkingsonderzoek darmkanker (55-75 jaar) krijgen elke twee jaar een ontlastingstest op occult bloed.
Wat kunnen artsen doen?
De huisarts start met anamnese (klachten, geschiedenis) en lichamelijk onderzoek, inclusief inspectie en rectaal toucher. Proctoscopie kan lokale oorzaken bekijken. Bloedonderzoek op anemie, ontstekingswaarden of ijzertekort volgt indien nodig.
Bij verdenking op ernstige oorzaken (leeftijd >50, risicofactoren) verwijzing voor colonoscopie, waarbij de darm met een camera geïnspecteerd wordt en poliepen verwijderd kunnen worden. Alternatieven: CT-colonografie of ontlastingstesten op occult bloed.
Behandeling hangt af van de diagnose, van medicatie tot chirurgie.
Discussion about this post