Wat is mondkanker?

Mondkanker is een vorm van hoofd-halskanker die zich ontwikkelt wanneer abnormale cellen in de bekleding van de wangen, het tandvlees, het gehemelte, de tong of de lippen ongecontroleerd groeien. Vaak wordt orofaryngeale kanker – die het zachte gehemelte, de zij- en achterwanden van de keel, het achterste derde deel van de tong en de amandelen aantast – ook onder deze term gegooid.

Tabak- en alcoholgebruik zijn de belangrijkste risicofactoren voor de ziekte, maar er zijn ook andere, waaronder infectie met het humaan papillomavirus (HPV).De meest voorkomende symptomen van mondkanker zijn een niet-genezende pijnlijke of aanhoudende mondpijn.Een biopsie is nodig om de diagnose te bevestigen. Afhankelijk van de locatie en de verspreiding van de kanker, varieert de behandeling, maar omvat over het algemeen chirurgie, bestraling en/of chemotherapie.

Plaveiselcellen zijn de dunne, platte cellen die de mond en keel bekleden. Veel minder vaak kunnen zich niet-plaveiselcelcarcinomen ontwikkelen, zoals speekselkliertumoren of lymfoom.

Symptomen van orale kanker

Volgens de American Cancer Society zijn de meest voorkomende symptomen van mondkanker een zweer in de mond die niet geneest of mond- of keelpijn die niet weggaat.

Andere mogelijke symptomen van mondkanker zijn onder meer:

• Witte vlek (leukoplakie genoemd) of rode vlek (erytroplakie genoemd) aan de binnenkant van de mond
• Niet-genezende korst op de lip of mondzweer
• Bloeden uit de mond die geen verband houdt met een verwonding
• Pijn en/of moeite met kauwen
• Gezwollen klieren (lymfeklieren) of een massa in de nek
• Kaakpijn of zwelling
• Moeite met slikken, kauwen, spreken of bewegen van de tong of kaak
• Gevoelloze tong of mondgebied
• Losse tanden of kunstgebit
• Aanhoudende slechte adem

Oorzaken

Hoewel de exacte oorzaak van orale kanker onduidelijk is, zijn er factoren waarvan consequent is vastgesteld dat ze het risico van een persoon om het te ontwikkelen verhogen.

Misschien wel de belangrijkste risicofactor voor het ontwikkelen van mondkanker is het gebruik van tabak.Het roken van sigaretten, sigaren en pijpen verhoogt allemaal het risico op kanker overal in de mond of keel. Bovendien verhogen rookloze of orale tabaksproducten die vaak “dip” of “kauwen” worden genoemd, het risico op het ontwikkelen van kanker van de wang, het tandvlees en het binnenste deel van de lippen.

Andere risicofactoren die verband houden met de ontwikkeling van mondkanker zijn onder meer:

• Zware alcoholconsumptie: het risico neemt dramatisch toe wanneer een persoon zowel rookt als zwaar drinkt.

• Humaan papillomavirus (HPV), vooral HPV type 16, dat wordt overgedragen via seksueel contact. Let op, het is zelden gerelateerd aan mondkanker. Orofarynxkanker (komt voor in amandelen, tongbasis, enz.) is het type kanker dat vaak wordt geassocieerd met HPV-infectie.

• Het eten van een dieet met een tekort aan fruit en groenten
• Blootstelling aan overmatig zonlicht (verhoogt het risico op lipkanker)
• Een verzwakt immuunsysteem hebben
• Bepaalde onderliggende gezondheidsproblemen hebben, zoals graft-versus-host-ziekte of een genetisch syndroom zoals Fanconi-anemie
• Kauwen op betelquid, een stimulerend middel dat wordt ingenomen als pruimtabak en vaak wordt gemengd met tabak

Mondkanker komt ook vaker voor bij volwassenen ouder dan 55 jaar, hoewel dit aan het veranderen is omdat het aantal kankers die verband houden met HPV-infectie toeneemt.

Diagnose

Het diagnosticeren van mondkanker is een stapsgewijze benadering die vaak begint wanneer een huisarts of tandarts een afwijking in uw mond of keel ziet na het uitvoeren van een lichamelijk onderzoek. In dit geval, of als u een of meer symptomen ervaart die verdacht zijn voor mondkanker, zal uw beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg u doorverwijzen naar iemand die gespecialiseerd is in mond- en keelaandoeningen, een zogenaamde KNO-arts.

De KNO-arts zal een grondig hoofd-halsonderzoek doen, waarbij alle abnormale gebieden en/of vergrote lymfeklieren worden opgespoord. Om dit onderzoek zo goed mogelijk uit te voeren, kan de KNO gebruik maken van een endoscoop (een flexibele buis met aan het uiteinde een camera en lampje).

Als tijdens het onderzoek verdachte gebieden worden gevisualiseerd, wordt een weefselmonster (een biopsie genoemd) verwijderd. Als er kankercellen worden gevonden in de biopsie, wordt vervolgens het stadium van de ziekte (hoe ver kanker zich heeft verspreid) bepaald. Over het algemeen wordt stadiëring gebruikt om zowel de juiste behandeling te bepalen als de prognose of vooruitzichten van een persoon te helpen voorspellen.

Enkele van de tests die betrokken zijn bij enscenering zijn:

• HPV-testen van het biopsiemonster
• Magnetische resonantie beeldvorming (MRI)
• Computertomografie (CT) scan van de nek en borst
• Positronemissietomografie (PET) scan
• Tandheelkundige röntgenfoto’s
• Bariumzwaluw (gastro-intestinale reeks röntgenfoto’s van de slokdarm en maag)

Vroege stadia van mondkanker, in het tandvlees (gingiva) manifesteren zich bijvoorbeeld als een witte vlek of een rode zweer. Stadium 2-tumoren zijn groter en groeien meer dan 2 centimeter. Stadium 3-tumoren raken nabijgelegen lymfeklieren, waardoor ze opzwellen, en stadium 4-tumoren in verschillende lymfeklieren en ander weefsel.

Behandeling

Het behandelingsregime dat u, uw KNO-arts en oncoloog kiezen, hangt af van het stadium en de locatie van kanker, evenals van uw zorgdoelen. Het is verstandig om alle mogelijkheden met betrekking tot uw zaak te bespreken.

Chirurgie

Een operatie (uitgevoerd door uw KNO-arts) om kankerweefsel te verwijderen is meestal de eerste methode om mondkanker te behandelen en wordt het meest gebruikt voor orale kankers in een vroeg stadium. Tijdens een operatie om kanker te verwijderen, kunnen ook lymfeklieren in de nek worden verwijderd, omdat orale kankers zich daar vaak verspreiden.

Bestralingstherapie

Bestralingstherapie maakt gebruik van bepaalde soorten straling met hoge energie om tumoren te verkleinen of kankercellen te elimineren. Bestralingstherapie werkt door het DNA van een kankercel te beschadigen, waardoor het zich niet kan vermenigvuldigen.

Chemotherapie

Chemotherapie kan worden gegeven in plaats van een operatie (meestal gecombineerd met bestralingstherapie) om sommige orale kankers te behandelen (chemostraling genoemd). Het kan ook vóór een operatie worden gegeven om de omvang van een kanker te verkleinen (neoadjuvante chemotherapie genoemd) of na een operatie in combinatie met bestraling (adjuvante chemoradiatie genoemd) om eventuele overgebleven kankercellen te verwijderen. Voor gevorderde kankers kan chemotherapie worden gebruikt om de tumorgroei te vertragen en de symptomen te verlichten.

Gerichte therapie

De gerichte therapie die wordt gebruikt om mondkanker te behandelen, wordt Erbitux (cetuximab) genoemd en werkt door in te zoomen op een eiwit dat zich op kankercellen bevindt en dat epidermale groeifactor (EGFR) wordt genoemd. Dit eiwit helpt kankercellen groeien en dupliceren, dus door het te blokkeren, kan de groei van kanker worden gestopt. Afhankelijk van het stadium van de kanker kan cetuximab worden gecombineerd met bestraling of chemotherapie, of zelfs als monotherapie worden gebruikt.

Ondersteunende therapie

Ondersteunende therapie voor mondkanker richt zich op symptoombeheersing, zoals het beheersen van pijn en het optimaliseren van voeding.

Omgaan met

Voor veel mensen veroorzaakt de diagnose en behandeling van mondkanker een zekere mate van psychisch leed. Dit komt niet alleen voort uit de fysieke uitdagingen van het leven met mondkanker (bijvoorbeeld vermoeidheid, het ondergaan van een behandeling of problemen met eten of drinken), maar ook uit de praktische, alledaagse uitdagingen van het leven met kanker (bijvoorbeeld het beheren van werk of verzekeringskwesties of het navigeren door relaties met familie en vrienden).

Het goede nieuws is dat met de juiste coping-strategieën (die passen bij uw unieke behoeften), u en uw naasten de reis die voor u ligt door kunt komen.

De sleutel tot het genezen van mondkanker is het vroeg vinden, wat helaas niet gebeurt in bijna de helft van de nieuw gediagnosticeerde gevallen. Het goede nieuws is echter dat ondanks het ontbreken van een officiële screeningstest of richtlijn, er een toenemend bewustzijn is van mondkanker.

Dit heeft veel artsen en tandartsen geïnspireerd om meer gedetailleerde mondelinge examens uit te voeren tijdens routinematige afspraken. Patiënten worden ook aangemoedigd om periodieke zelfonderzoeken uit te voeren en proactief te zijn in het plannen van een snelle afspraak wanneer zich een symptoom voordoet, zoals een nieuwe knobbel of een zweer in de mond of keel.