Ernstige buikkrampen in de bovenbuik (epigastrische regio) worden vaak veroorzaakt door indigestie, zure reflux, gastritis, maagzweren, galstenen of pancreatitis. Andere oorzaken zijn onder meer spierverrekking of ernstigere aandoeningen zoals hartproblemen. Aanhoudende of ernstige pijn vereist daarom onmiddellijk medisch onderzoek om de precieze oorzaak vast te stellen en de juiste behandeling te bepalen.
Ziekten en aandoeningen die ernstige buikkrampen in de bovenbuik veroorzaken
1. Gastritis
Gastritis is een ontsteking van het maagslijmvlies. Gastritis is een veelvoorkomende oorzaak van pijn in de bovenbuik. Gastritis wordt meestal veroorzaakt door een infectie met de bacterie Helicobacter pylori. Andere oorzaken zijn onder meer regelmatig gebruik van niet-steroïde ontstekingsremmers zoals aspirine of ibuprofen, overmatig alcoholgebruik, auto-immuunziekten en galreflux. Stress, roken en het eten van zeer pittig of zuur voedsel kunnen bestaande gastritis verergeren.
Pijn in het midden van de bovenbuik — vaak omschreven als knagend, brandend of krampachtig — is het meest voorkomende symptoom van gastritis.
Artsen stellen de diagnose gastritis door middel van een bovenste endoscopie, waarmee het maagslijmvlies direct kan worden onderzocht en weefselmonsters kunnen worden genomen. Het testen op een Helicobacter pylori-infectie via een ureumademtest, ontlastingstest of endoscopische biopsie helpt bij het vaststellen van de onderliggende oorzaak.
De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Wanneer de bacterie Helicobacter pylori aanwezig is, schrijven artsen een combinatie van twee antibiotica en een protonpompremmer voor gedurende 10 tot 14 dagen. Wanneer het gebruik van niet-steroïde ontstekingsremmers de ontsteking veroorzaakt, lost het stoppen met of verminderen van het gebruik van het medicijn en het innemen van zuurremmende medicatie deze aandoening meestal op. Antacida bieden verlichting bij milde gevallen. Het vermijden van alcohol, pittig eten en roken ondersteunt ook het herstel.
2. Maagzweer
Een maagzweer ontstaat wanneer de beschermende slijmlaag van de maag of de twaalfvingerige darm (het eerste deel van de dunne darm) wordt aangetast, waardoor maagzuur het onderliggende weefsel kan aantasten. De twee meest voorkomende oorzaken van deze aandoening zijn een infectie met Helicobacter pylori en regelmatig gebruik van niet-steroïde ontstekingsremmers. Roken en overmatig alcoholgebruik verhogen het risico.
Krampen of een knagende pijn in de bovenbuik zijn de kenmerkende symptomen van maagzweren. Studies schatten dat ongeveer 10% van de bevolking van ons land op een bepaald moment in hun leven een maagzweer zal ontwikkelen, en bij ongeveer 70% van de mensen met deze aandoening treedt pijn in de bovenbuik op. De pijn concentreert zich doorgaans in het gebied tussen de navel en het borstbeen en verergert vaak op een lege maag of ’s nachts.
Artsen stellen de diagnose maagzweer voornamelijk door middel van een bovenste endoscopie, waarmee eventuele zweren direct zichtbaar worden gemaakt en weefselmonsters kunnen worden genomen om te testen op Helicobacter pylori. Een ademtest of ontlastingstest kan ook Helicobacter pylori opsporen zonder endoscopie.
De behandeling hangt af van de oorzaak.
3. Acute pancreatitis
De alvleesklier ligt achter de maag en produceert enzymen die voedsel verteren. Bij acute pancreatitis worden deze enzymen voortijdig geactiveerd in de alvleesklier zelf, wat leidt tot ontsteking en zelfvertering van dit orgaan. Galstenen en overmatig alcoholgebruik zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 80% van alle gevallen. Minder vaak voorkomende oorzaken zijn bepaalde medicijnen, hoge triglyceridenwaarden in het bloed en virale infecties.
Ernstige pijn in de bovenbuik is het kenmerkende symptoom van acute pancreatitis en komt in vrijwel alle gevallen voor — ongeveer 95% van de patiënten meldt dit. De pijn begint doorgaans plotseling in het midden van de bovenbuik of linksboven in de buik, straalt vaak uit naar de rug en kan 2-3 dagen aanhouden. Misselijkheid en braken gaan vaak gepaard met buikkrampen.
De diagnose is gebaseerd op een combinatie van bloedonderzoeken die verhoogde waarden van de enzymen amylase en lipase aantonen (meestal drie of meer keer de normale bovengrens), klinische symptomen en beeldvorming. Een computertomografiescan van de buik geeft het duidelijkste beeld van de alvleesklierontsteking en eventuele complicaties, zoals vochtophopingen.
De meeste milde gevallen van acute pancreatitis genezen met ondersteunende zorg in een ziekenhuisomgeving: intraveneuze vloeistoffen om uitdroging te voorkomen, pijnstillers en tijdelijk vasten om de alvleesklier rust te geven. Patiënten hervatten over het algemeen het eten van zacht, vetarm voedsel binnen 2-3 dagen wanneer de symptomen verbeteren. Wanneer galstenen de oorzaak zijn, verwijderen chirurgen doorgaans de galblaas zodra de ontsteking is afgenomen. Ernstige gevallen kunnen intensieve zorg vereisen, en een klein deel van de patiënten ontwikkelt levensbedreigende complicaties die een chirurgische ingreep vereisen.
4. Acute cholecystitis
Acute cholecystitis is een ontsteking van de galblaas, die meestal wordt veroorzaakt wanneer een galsteen de cystische ductus blokkeert. De cystische ductus is de doorgang waardoor gal uit de galblaas stroomt. De gal raakt opgesloten, de druk neemt toe en de wand van de galblaas raakt ontstoken. Risicofactoren zijn onder meer obesitas, een dieet met veel vet en geraffineerde koolhydraten, snel gewichtsverlies, diabetes en het vrouwelijk geslacht (vrouwen hebben twee keer zoveel kans als mannen om galstenen te ontwikkelen).
Pijn in de bovenbuik — met name in het rechter bovenste kwadrant — komt voor bij bijna alle mensen met acute cholecystitis. Galpijn (pijn die afkomstig is van de galblaas en de galwegen) is verantwoordelijk voor ongeveer 6% van alle bezoeken aan spoedeisende hulpafdelingen vanwege acute buikpijn. De pijn begint vaak na een vette maaltijd, duurt langer dan zes uur en kan uitstralen naar de rechterschouder of het schouderblad.
Artsen stellen de diagnose acute cholecystitis aan de hand van echografisch onderzoek van de buik, waarmee galstenen, verdikking van de galblaaswand en vocht rond het orgaan kunnen worden opgespoord. Bloedonderzoek dat verhoogde aantallen witte bloedcellen en ontstekingsmarkers aantoont, ondersteunt de diagnose.
De behandeling bestaat meestal uit chirurgische verwijdering van de galblaas – een ingreep die laparoscopische cholecystectomie wordt genoemd. Chirurgen opereren meestal binnen de eerste 24 tot 72 uur na het optreden van de symptomen. Voor en tijdens de ziekenhuisopname behandelen artsen de pijn met pijnstillers en dienen ze intraveneuze antibiotica toe als er sprake is van een infectie. Patiënten die te ziek zijn voor een onmiddellijke operatie, krijgen antibiotica en ondersteunende zorg totdat hun toestand stabiel is.
5. Gastro-enteritis
Gastro-enteritis is een ontsteking van de maag en darmen die wordt veroorzaakt door een infectieus agens — meestal een virus, maar ook bacteriën of parasieten. Virussen zoals het norovirus en het rotavirus verspreiden zich snel via besmet voedsel, water of direct contact met een besmet persoon. Bacteriële oorzaken zijn onder andere Salmonella, Campylobacter en E. coli, die doorgaans worden opgelopen via onvoldoende verhit voedsel of besmet water.
Gastro-enteritis is een van de meest voorkomende oorzaken van acute krampen in de bovenbuik. Buikkrampen, vaak geconcentreerd in de bovenbuik, gaan gepaard met misselijkheid, braken, diarree en soms koorts.
6. Acute hepatitis
De lever bevindt zich in de rechter bovenbuik, net onder de ribbenkast. Acute hepatitis is een plotselinge ontsteking van de lever. De meest voorkomende oorzaken van acute hepatitis zijn virale infecties — met name hepatitis A, B en C — evenals overmatig alcoholgebruik en blootstelling aan bepaalde medicijnen of toxines. Hepatitis A verspreidt zich via besmet voedsel en water. Hepatitis B en C verspreiden zich via contact met besmet bloed of lichaamsvloeistoffen.
U voelt pijn of ongemak in de rechter bovenbuik omdat de lever ontstoken en vergroot raakt. Buikpijn komt als symptoom voor bij ongeveer 36% van de gevallen van acute hepatitis. Andere bijkomende symptomen zijn geelzucht (gele verkleuring van de huid en ogen), donkere urine, vermoeidheid, misselijkheid, braken en verlies van eetlust.
Artsen stellen de diagnose acute hepatitis door middel van bloedonderzoeken waarbij leverenzymen worden gemeten (met name alanineaminotransferase en aspartaataminotransferase, die sterk stijgen wanneer levercellen beschadigd raken) en door middel van specifieke antilichaam- of antigeentests die het veroorzakende virus identificeren. Echografie helpt bij het beoordelen van de grootte en de structuur van de lever.
De meeste gevallen van acute virale hepatitis — met name hepatitis A — genezen vanzelf met ondersteunende zorg: rust, voldoende vochtinname en het vermijden van alcohol en medicijnen die de lever belasten. Voor hepatitis B en C kunnen specifieke antivirale medicijnen nodig zijn. Bij door alcohol veroorzaakte hepatitis is volledige onthouding van alcohol vereist en, in ernstige gevallen, behandeling met corticosteroïden of een levertransplantatie. Vroegtijdige diagnose en behandeling zijn cruciaal om progressie naar leverfalen te voorkomen.
7. Gastro-oesofageale refluxziekte en oesofageale spasmen
Gastro-oesofageale refluxziekte ontstaat wanneer maagzuur herhaaldelijk terugstroomt in de slokdarm, waardoor het slijmvlies wordt geïrriteerd. De oorzaak is dat de onderste slokdarmsfincter — de spierklep die de slokdarm van de maag scheidt — verzwakt of op ongepaste wijze ontspant. Obesitas, zwangerschap, hiatus hernia, roken en bepaalde voedingsmiddelen en medicijnen verzwakken deze sfincter allemaal.
Bij ongeveer 40% van de mensen met gastro-oesofageale refluxziekte treden krampen in de bovenbuik en ongemak op de borst op. Een verwante maar afzonderlijke aandoening, slokdarmspasme genaamd — waarbij de slokdarmspieren abnormaal en intens samentrekken — kan ernstige, krampachtige pijn in de bovenbuik en de borst veroorzaken die lijkt op hartziekte.
8. Hartaanval (myocardinfarct)
Een hartaanval treedt op wanneer een verstopping in een of meer kransslagaders de bloedtoevoer naar een deel van de hartspier afsnijdt. De verstopping is meestal het gevolg van het scheuren van een vetplaque die zich in de slagaderwand heeft opgehoopt, wat de vorming van een bloedstolsel veroorzaakt. Risicofactoren zijn onder meer roken, hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes, obesitas, gebrek aan lichaamsbeweging en een familiegeschiedenis van hartziekten.
Hoewel de meeste mensen een hartaanval associëren met pijn op de borst, vertoont ongeveer 7% van de mensen die een hartaanval krijgen epigastrische (bovenbuik)pijn als primair symptoom, zonder enige pijn op de borst. Dit patroon komt vooral veel voor bij oudere volwassenen, vrouwen en mensen met diabetes. De reden dat het hart bovenbuikpijn veroorzaakt, is dat het hart en de organen in de bovenbuik overlappende zenuwbanen delen, en dat de hersenen de oorsprong van het pijnsignaal soms verkeerd interpreteren. Andere symptomen die gepaard kunnen gaan met de buikkrampen zijn onder meer zweten, misselijkheid, kortademigheid, duizeligheid en een ongewoon gevoel van angst of vrees.
9. Zeldzaam maar ernstig: mesenteriale ischemie
Mesenteriale ischemie verdient een vermelding, ook al is het zeldzaam en komt het voor bij ongeveer 1 op de 1.000 acute ziekenhuisopnames. Deze aandoening treedt op wanneer de bloedtoevoer naar de darmen sterk afneemt, waardoor het darmweefsel zuurstof tekort komt. Mesenteriale ischemie is meestal het gevolg van een bloedstolsel in de mesenteriale slagader en komt vaker voor bij mensen met atriumfibrilleren, atherosclerose of een recent hartinfarct. Het kenmerkende symptoom is ernstige kramp in het midden of de bovenbuik. Omdat de sterftecijfers hoog zijn zonder snelle behandeling, vereist elke onverklaarbare ernstige buikpijn die niet past bij andere diagnoses een spoedeisende evaluatie op deze aandoening.
Wat u moet doen
Ernstige krampen in de bovenbuik vereisen aandacht. U moet onmiddellijk spoedeisende medische hulp zoeken als uw pijn plotseling en hevig is, als de pijn uitstraalt naar uw rug, rechterschouder, linkerarm of kaak, als u ook koorts, geelzucht (gele verkleuring van de huid of ogen), zweten, kortademigheid, bloedbraken of zwarte, teerachtige ontlasting ervaart, of als de pijn na 30 minuten niet verbetert. Deze symptomen kunnen wijzen op een levensbedreigende aandoening, zoals een hartaanval, een geperforeerde maagzweer, acute pancreatitis of acute cholecystitis.
Neem indien mogelijk geen pijnstillers voordat een arts u heeft onderzocht, omdat deze medicijnen belangrijke diagnostische symptomen kunnen maskeren. Breng geen warmte aan op de buik zonder medisch advies en eet of drink niets totdat een arts u heeft onderzocht, aangezien sommige aandoeningen een spoedoperatie vereisen.
Discussion about this post