Chronische diarree is een aandoening waarbij iemand gedurende meer dan vier weken last heeft van dunne ontlasting, vaak meer dan drie keer per dag. Dit kan leiden tot uitdroging, vermoeidheid en gewichtsverlies, en het beïnvloedt de kwaliteit van leven aanzienlijk. In Nederland komt chronische diarree voor bij ongeveer drie tot vijf procent van de bevolking, vergelijkbaar met andere westerse landen. Dit percentage is gebaseerd op schattingen uit medische onderzoeken, waarbij het vaak samenhangt met onderliggende gezondheidsproblemen. Jaarlijks melden zich rond de vijf per duizend patiënten bij de huisarts met klachten die wijzen op deze aandoening.
Oorzaken van chronische diarree
Chronische diarree ontstaat meestal door een onderliggende ziekte of stoornis in het spijsverteringsstelsel. Hieronder worden de belangrijkste oorzaken besproken, met aandacht voor hun voorkomen in Nederland en de specifieke oorzaken.
1. Prikkelbare darmsyndroom
Het prikkelbare darmsyndroom is een functionele darmstoornis waarbij de darmen overgevoelig reageren op prikkels. De oorzaak is niet volledig bekend, maar factoren zoals stress, een verstoord darmmicrobioom, infecties in het verleden en dieet spelen een rol. Het leidt tot een combinatie van diarree, buikpijn en opgeblazenheid. In Nederland komt dit voor bij ongeveer drie komma acht procent van de bevolking, met een hogere incidentie bij vrouwen. Dit betekent dat naar schatting honderdduizenden Nederlanders hiermee te maken hebben, hoewel velen geen diagnose zoeken.
2. Ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van het spijsverteringskanaal, die overal van mond tot anus kan optreden, maar vaak in de dunne darm. De oorzaak is een combinatie van genetische aanleg, omgevingsfactoren zoals roken en een overactief immuunsysteem dat gezonde cellen aanvalt. Dit resulteert in ontstekingen, zweren en diarree. In Nederland hebben ruim honderdduizend mensen een chronische darmontsteking, waarvan ongeveer de helft de ziekte van Crohn. Dit komt neer op ongeveer een op de tweehonderd inwoners, met een jaarlijkse toename van nieuwe gevallen rond de duizend.
3. Colitis ulcerosa
Colitis ulcerosa is een ontstekingsziekte die beperkt blijft tot de dikke darm en het rectum, met symptomen zoals bloederige diarree en buikkrampen. De oorzaak ligt in een auto-immuunreactie, beïnvloed door genen, bacteriën in de darm en leefstijlfactoren zoals dieet en stress. In Nederland treft dit eveneens ongeveer de helft van de honderdduizend mensen met chronische darmontstekingen, oftewel een op de tweehonderd personen. Jaarlijks krijgen rond de vijftienhonderd nieuwe patiënten deze diagnose, vooral tussen de vijftien en veertig jaar.
4. Coeliakie
Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem reageert op gluten in tarwe, gerst en rogge, wat leidt tot beschadiging van de dunne darmwand en malabsorptie. Dit veroorzaakt diarree, vermoeidheid en groeiproblemen. De oorzaak is genetisch, met triggers zoals infecties. In Nederland komt coeliakie voor bij ongeveer een op de honderd mensen, wat neerkomt op honderdzeventigduizend tot honderdtachtigduizend gevallen. Slechts een vijfde daarvan is gediagnosticeerd, en het treft vrouwen twee keer zo vaak als mannen.
5. Lactose-intolerantie
Lactose-intolerantie ontstaat door een tekort aan het enzym lactase, dat nodig is om melksuiker af te breken. De oorzaak is vaak genetisch, waarbij de lactaseproductie afneemt na de kindertijd, of secundair door darmbeschadiging. Dit leidt tot diarree na consumptie van zuivel. In Nederland heeft ongeveer twee procent van de volwassenen deze aandoening, hoewel wereldwijd het percentage hoger ligt bij niet-noordelijke bevolkingsgroepen. Het is minder prevalent in Noord-Europa door genetische aanpassing.
6. Andere oorzaken
Naast deze veelvoorkomende aandoeningen kunnen chronische infecties, zoals parasieten of bacteriële overgroei, diarree veroorzaken. Deze zijn zeldzamer in Nederland, met een prevalentie van minder dan een procent, en ontstaan vaak door reizen of verzwakte immuniteit.
Medicijngebruik, zoals antibiotica of laxeermiddelen, is een frequente oorzaak en treft variabel percentages afhankelijk van medicatievoorschriften.
Hyperthyreoïdie, een overactieve schildklier, veroorzaakt diarree door versnelde stofwisseling en komt voor bij ongeveer een procent van de bevolking.
Darmkanker of andere tumoren zijn ernstigere oorzaken, met een prevalentie van darmkanker rond de vijftien per honderdduizend per jaar, vaak leidend tot chronische symptomen in latere stadia.
Wat mensen met chronische diarree moeten doen
Mensen die last hebben van chronische diarree dienen allereerst voldoende vocht in te nemen om uitdroging te voorkomen – idealiter een glas water per ontlasting. Het is cruciaal om een huisarts te raadplegen als de klachten langer dan vier weken aanhouden, gepaard gaan met bloed in de ontlasting, gewichtsverlies of koorts. Vermijd zelfmedicatie zonder advies, maar noteer een dagboek met voeding, medicijnen en symptomen om patronen te identificeren. Pas het dieet aan door vezelrijke voeding te beperken en probiotica te overwegen, maar alleen na overleg.
Diagnose van chronische diarree
De diagnose begint met een uitgebreide anamnese, waarbij de arts vraagt naar duur, frequentie, bijkomende klachten en mogelijke triggers zoals reizen of medicijnen. Lichamelijk onderzoek volgt, inclusief buikonderzoek. Laboratoriumtests omvatten bloedonderzoek op ontstekingswaarden, anemie of voedingsdeficiënties, en ontlastingsonderzoek op infecties, parasieten of bloed.
Bij verdenking op specifieke aandoeningen zoals coeliakie of lactose-intolerantie worden gerichte tests gedaan, zoals bloedserologie voor gluten of een waterstofademtest voor lactose. Beeldvorming, zoals een colonoscopie of endoscopie, is vaak nodig om ontstekingen of afwijkingen te bekijken, met biopsieën voor weefselonderzoek. In ongeveer een derde van de gevallen wordt geen oorzaak gevonden, wat wijst op functionele stoornissen.
Behandeling van chronische diarree
De behandeling richt zich op de onderliggende oorzaak en symptoomverlichting. Voor het prikkelbare darmsyndroom omvat dit dieetaanpassingen, stressmanagement en medicijnen zoals spasmolytica of antidepressiva in lage dosis.
Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa worden ontstekingsremmers zoals corticosteroïden, immunosuppressiva of biologische medicijnen voorgeschreven, soms met chirurgie bij complicaties.
Coeliakie vereist een levenslang glutenvrij dieet, wat de darm herstelt. Lactose-intolerantie wordt behandeld door lactosevrij eten of lactase-supplementen.
Voor infecties zijn antibiotica of antiparasitaire middelen nodig. Symptomatisch helpt loperamide om de darmbewegingen te vertragen, maar dit is geen langetermijnoplossing.
In palliatieve situaties wordt de focus gelegd op comfort, met hydratatie en medicatie. Multidisciplinaire zorg, inclusief diëtisten en psychologen, is vaak essentieel voor optimaal herstel. Vroegtijdige interventie voorkomt complicaties en verbetert de prognose.
Discussion about this post