Beenmergbiopsie

Er wordt een beenmergbiopsie genomen om te zien of cellen in het beenmerg afwijkingen hebben, wat erop kan wijzen dat er sprake is van een ziekte.

Overzicht

Wat is een beenmergbiopsie?

Bij een beenmergbiopsie verwijdert een arts of medisch technicus een klein stukje beenmerg uit het binnenste van het bot. Het bot wordt meestal uit het bekkenbeen gehaald, hoewel het af en toe uit het borstbeen wordt gehaald.

Om het merg te bereiken, wordt een speciale naald door de huid en in het bot gestoken. Het monster wordt naar een laboratorium gestuurd en onder een microscoop onderzocht.

Artsen bestuderen het uiterlijk, de grootte en de vorm van cellen in het beenmerg, op zoek naar afwijkingen die op een ziekte kunnen duiden. Ze onderzoeken ook hoe de cellen met elkaar omgaan en meten het aantal van die cellen in vergelijking met vet en andere stoffen in het monster.

Wat is beenmerg?

Beenmerg is zacht, sponsachtig weefsel in het holle centrum van grotere botten en vloeistof die eruitziet als bloed. Beenmerg produceert:

Rode bloedcellen, die zuurstof door het lichaam vervoeren
Witte bloedcellen, die deel uitmaken van het immuunsysteem dat het lichaam beschermt tegen vreemde indringers en infectieziekten
Bloedplaatjes, die stolsels vormen om het bloeden te stoppen wanneer bloedvaten beschadigd zijn

Het vloeibare bestanddeel van beenmerg bevat stamcellen, die rijpende bloedcellen zijn, samen met vitamines die nodig zijn voor de celproductie.

Wanneer zou een arts een beenmergbiopsie bestellen?

Artsen kunnen een beenmergbiopsie bestellen als ze een abnormaal aantal rode of witte bloedcellen of bloedplaatjes in een bloedmonster opmerken.

Een laag aantal witte bloedcellen kan in verband worden gebracht met een virale infectie, aangezien witte bloedcellen virussen helpen bestrijden. Ook koorts van onbekende oorsprong of een verzwakt immuunsysteem kan wijzen op een tekort aan witte bloedcellen.
Een gebrek aan rode bloedcellen betekent dat een patiënt bloedarmoede heeft, wat vermoeidheid en zwakte kan veroorzaken. Het lichaam heeft niet genoeg rode bloedcellen om zuurstof voldoende door het lichaam te laten circuleren.

Een beenmergbiopsie kan helpen bepalen of een ziekte, zoals kanker, verhindert dat het beenmerg bloedcellen aanmaakt. In sommige gevallen kunnen artsen veranderingen in bloedcellen in het beenmerg opmerken voordat ze de veranderingen in bloedmonsters kunnen zien.

Periodieke beenmergbiopten worden gedaan bij patiënten die al kankerbehandelingen ondergaan om te zien of hun beenmerg weer normaal werkt.

Welke aandoeningen en ziekten worden gediagnosticeerd met een beenmergbiopsie?

Artsen gebruiken een beenmergbiopsie om de oorzaak te diagnosticeren en te helpen vinden:

Leukemie, dat is kanker van de bloedcellen. De ziekte ontstaat in het beenmerg en leidt tot een te hoge aanmaak van één type bloedcel.
Leukopenie of leukocytose, een aandoening die wordt gekenmerkt door te veel of te weinig witte bloedcellen.
Multipel myeloom, dat botbeschadiging veroorzaakt. Zieke cellen worden gevonden in het bot of beenmerg.
Bloedarmoede, een gebrek aan voldoende rode bloedcellen die zuurstof door het lichaam vervoeren.
Aplastische anemie, een aandoening die het vermogen van het merg om een voldoende aantal van elk bloedceltype te produceren, schaadt.
Polycytemie, een abnormale toename van de productie van bloedcellen in het beenmerg.
Myelofibrose, een aandoening waarbij fibreus littekenweefsel het beenmerg vervangt. Dit leidt tot veranderingen in de vorm en het aantal rode bloedcellen.
Trombocytemie, waarbij het beenmerg te veel bloedplaatjes aanmaakt.
Myelodysplastisch syndroom, een beenmergaandoening waarbij stamcellen niet goed rijpen.
Lymfoom, borstkanker of longkanker, dit zijn ziekten die elders in het lichaam beginnen maar zich naar het beenmerg kunnen verspreiden.

Een beenmergbiopsie kan ook afwijkingen in chromosomen en vitaminetekorten detecteren, wat het beenmerg ertoe kan brengen rode bloedcellen te produceren die misvormd of te groot zijn.

Testdetails

Hoe wordt een beenmergbiopsie uitgevoerd?

De test kan op kantoor of in het ziekenhuis worden gedaan. Meestal zijn de stappen als volgt:

De patiënt is wakker en ligt op zijn zij.
Indien nodig dient de arts of medisch technicus medicatie toe om de patiënt te helpen ontspannen.
De huid wordt gereinigd met een antiseptisch middel.
Een verdovend medicijn wordt door de huid naar het botoppervlak geïnjecteerd.
De biopsienaald wordt met de hand of met behulp van een elektrisch apparaat in het bot ingebracht. Het midden van de naald wordt verwijderd en de vloeistofmonsters worden vervolgens verzameld uit de uitgeholde naald. De vloeibare monsters worden de beenmergaspiratie genoemd.
De naald wordt dan weer naar voren geschoven om een klein stukje van het sponsachtige weefsel vast te leggen. Het sponsachtige monster wordt de kernbiopsie genoemd.
De naald met het monster wordt eruit gehaald en er wordt druk uitgeoefend op de huid van de patiënt om een eventuele bloeding te stoppen. Over de wond wordt een verband gelegd.

In de meeste gevallen gaat de patiënt dezelfde dag naar huis, maar als tijdens de biopsie verdoving is gebruikt, moet iemand anders autorijden. De wond moet ongeveer 24 uur droog en bedekt blijven.

Hoe ziet de procedure eruit voor de patiënt?

De patiënt zal een scherpe steek voelen wanneer de verdovende medicatie wordt geïnjecteerd en kan een korte, doffe pijn voelen wanneer de biopsienaald wordt ingebracht. Helaas kan het bot zelf niet worden verdoofd. De patiënt kan druk, duwen en trekken voelen, en dat kan ongemak veroorzaken. Na de test kan de patiënt gedurende ongeveer een week lichte botpijn of ongemak ervaren. De arts kan adviseren om een niet-voorgeschreven pijnstiller te nemen.

Wat moet de patiënt de arts vertellen vóór een beenmergbiopsie?

De leverancier moet een lijst hebben van alle medicijnen en supplementen van de patiënt en of de patiënt allergisch is voor medicijnen. De zorgverlener moet ook weten of de patiënt bloedingsproblemen of -stoornissen heeft (zoals hemofilie), een bloedverdunner gebruikt of zwanger is.

Resultaten en follow-up

Zijn er risico’s aan een beenmergbiopsie?

Complicaties zijn zeldzaam. De patiënt moet de dokterspraktijk bellen als ze overmatig bloeden van de testplaats, overmatige roodheid (vooral als het zich verspreidt), koorts of pijn die verergert.

Kunnen beenmergmonsters worden gebruikt voor andere tests?

Ja. Andere tests waarbij beenmergmonsters kunnen worden gebruikt, zijn onder meer:

Florescence in situ hybridisatie, of FISH, die veranderingen in chromosomen of genetische afwijkingen in bloedkankercellen kan detecteren. Typische bloedonderzoeken onder de microscoop kunnen deze veranderingen missen.
Flowcytometrie, die bloed- en bloedmergcellen bestudeert om te achterhalen of een hoog aantal witte bloedcellen te wijten is aan bloedkanker. De test, met behulp van een laserstraal, meet de grootte en vorm van bloedcellen en bepaalt hun classificaties. De test zoekt ook naar afwijkingen in DNA-strengen in het bot.
Immunofenotypering, waarmee een specifiek type cel in een bloed-, beenmerg- of lymfekliermonster kan worden geïdentificeerd. De test kan bijvoorbeeld het verschil zien tussen normale lymfocyten – witte bloedcellen die deel uitmaken van het immuunsysteem – en die met leukemie.
Karyotype-tests, die door gebruik te maken van een kaart van de 46 menselijke chromosomen, eventuele wijzigingen in het chromosoompatroon, de grootte, de vorm en het aantal kunnen vinden en evalueren.
Polymerasekettingreactie, die eventuele resterende bloedkankercellen kan lokaliseren die niet met de FISH-test zijn gevonden.
Cytogenetische analyse, die chromosoomafwijkingen kan identificeren die op multipel myeloom kunnen wijzen.

Tags: doctors advice for patient gezondheidszorg gids